Sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ghi dấu bước tiến quan trọng khi được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những thành quả cải cách, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển với những yêu cầu và kỳ vọng cao hơn.
Nhưng nếu ba thập kỷ đầu tiên là chặng đường xây dựng nền móng và mở rộng quy mô, thì giai đoạn phía trước đặt ra một yêu cầu lớn hơn: Làm thế nào để thị trường không chỉ đáp ứng những chuẩn mực quốc tế cao hơn, mà còn thực sự trở thành kênh huy động và phân bổ nguồn vốn trung, dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế?
Nhân dấu mốc 30 năm thành lập Ủy ban chứng khoán Nhà nước, chúng tôi trao đổi với ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về những bước chuyển sau nâng hạng, các ưu tiên cải cách và vai trò của thị trường chứng khoán trong việc hình thành cấu trúc dẫn vốn cân bằng hơn cho nền kinh tế.
Từ những phiên giao dịch đầu tiên với quy mô khiêm tốn đến dấu mốc được FTSE Russell nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hành trình gần 30 năm với nhiều thay đổi lớn. Nhìn lại chặng đường ấy, theo ông, sự phát triển của thị trường trong ba thập kỷ qua được thể hiện rõ nét nhất ở điều gì?
Ông Bùi Hoàng Hải: Sau 30 năm hình thành và phát triển, từ những phiên giao dịch đầu tiên với quy mô khiêm tốn, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trở thành một cấu phần quan trọng của thị trường tài chính và là kênh huy động vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế. Quy mô thị trường được mở rộng, hạ tầng giao dịch ngày càng hiện đại, các định chế trung gian từng bước hoàn thiện và cơ sở nhà đầu tư ngày càng đa dạng.
Sự phát triển đó không chỉ thể hiện ở quy mô. Vai trò huy động và phân bổ nguồn lực của thị trường ngày càng rõ nét, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đây là những thành tựu quan trọng, tạo nền tảng để thị trường tiếp tục phát triển theo chiều sâu và tăng cường kết nối với thị trường tài chính quốc tế.
Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng bước khẳng định vị trí trong hệ thống tài chính. Tuy nhiên, quá trình phát triển trong giai đoạn tiếp theo cũng đặt ra yêu cầu không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động, hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của doanh nghiệp, nhà đầu tư và nền kinh tế.
Dấu mốc 30 năm diễn ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng từ cận biên lên mới nổi thứ cấp. Theo ông, sự kiện này có ý nghĩa như thế nào đối với những thành quả cải cách đã đạt được, đồng thời mở ra kỳ vọng và yêu cầu gì đối với chặng đường phát triển tiếp theo?
Ông Bùi Hoàng Hải: Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp là dấu mốc quan trọng, ghi nhận những nỗ lực cải cách trong thời gian qua của toàn ngành Chứng khoán dưới sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Chính phủ và lãnh đạo Bộ Tài chính.
Đồng thời, việc nâng hạng cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động thị trường, tính minh bạch, hiệu quả vận hành và khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư. Đây là những nội dung quan trọng để thị trường tiếp tục phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực.
Kỷ niệm 30 năm hình thành và phát triển trong bối cảnh thị trường được nâng hạng là dịp để nhìn lại những thành tựu đã đạt được và xác định rõ hơn những việc cần làm trong chặng đường tới. Trên nền tảng đã xây dựng, thị trường cần tiếp tục phát triển theo chiều sâu, nâng cao chất lượng và tăng cường kết nối với thị trường tài chính quốc tế.
Chúng tôi kỳ vọng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục lớn mạnh về quy mô, vững hơn về chất lượng, chuẩn mực hơn trong vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực. Để đạt được mục tiêu đó, cần sự nỗ lực, đồng hành của cơ quan quản lý, các tổ chức vận hành thị trường, định chế trung gian, doanh nghiệp và cộng đồng nhà đầu tư.
Nâng hạng là sự ghi nhận đối với những cải cách đã thực hiện, nhưng cũng mở ra yêu cầu hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn. Với vai trò lãnh đạo UBCKNN, đâu là những ưu tiên cần triển khai để thị trường chứng khoán Việt Nam thực sự nâng cấp từ bên trong?
Ông Bùi Hoàng Hải: Nâng hạng thị trường là một dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự công nhận của các tổ chức xếp hạng quốc tế uy tín với những nâng cấp từ bên trong của thị trường chứng khoán Việt Nam. Để tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư trong nước và quốc tế, hướng tới đáp ứng những tiêu chuẩn nâng hạng cao hơn đã đặt ra tại Quyết định số 2014/QĐ-TTg ngày 12/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án Nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030, theo tôi, cần ưu tiên bốn nhóm nhiệm vụ.
Trước hết là nâng cao chất lượng hoạt động thị trường và doanh nghiệp niêm yết. Cần tiếp tục thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, tạo điều kiện để doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đáp ứng đủ điều kiện tham gia thị trường; đồng thời thúc đẩy thoái vốn, niêm yết doanh nghiệp nhà nước. Về phía doanh nghiệp, trọng tâm là nâng chuẩn quản trị công ty, chất lượng báo cáo và công bố thông tin, qua đó tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư dài hạn.
Cùng với chất lượng doanh nghiệp, hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao năng lực quản lý, giám sát cũng là nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) theo lộ trình là nhiệm vụ cần thiết để đáp ứng quy mô và mức độ phức tạp ngày càng tăng của thị trường. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để nhận diện sớm rủi ro, nâng cao hiệu quả giám sát.
Song song với việc nâng cấp chất lượng hàng hóa và hạ tầng, thị trường cũng cần phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng cân bằng và chuyên nghiệp hơn. Trọng tâm là tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức, phát triển ngành quỹ và các định chế đầu tư chuyên nghiệp; đồng thời nâng cao kiến thức, năng lực quản trị rủi ro của nhà đầu tư cá nhân, khuyến khích đầu tư dài hạn và đầu tư thông qua quỹ. Đây là nội dung cốt lõi của Đề án Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030.
Một yêu cầu quan trọng không kém là giữ vững kỷ cương và niềm tin thị trường. Cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm vi phạm; đồng thời nâng cao trách nhiệm, hiệu quả thực thi của các chủ thể tham gia thị trường. Minh bạch và công bằng phải được thể hiện trong hoạt động hằng ngày của thị trường.
Nâng hạng mở ra cơ hội thu hút dòng vốn, nhưng khả năng duy trì sức hấp dẫn phụ thuộc vào chất lượng vận hành thực chất. Khi các nhiệm vụ về chất lượng hoạt động thị trường và doanh nghiệp niêm yết, hiện đại hóa hạ tầng, phát triển cơ sở nhà đầu tư và giữ vững kỷ cương được triển khai đồng bộ, thị trường chứng khoán sẽ phát huy tốt hơn vai trò huy động và phân bổ vốn trung, dài hạn, đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế trong giai đoạn tới.
Khi Việt Nam bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, nhu cầu vốn cho hạ tầng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh ngày càng lớn. Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong cung ứng vốn, theo ông, thị trường chứng khoán cần đảm nhiệm vị trí như thế nào để hai kênh có thể bổ trợ nhau hiệu quả hơn?
Ông Bùi Hoàng Hải: Khi nền kinh tế bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, nhu cầu vốn cho đầu tư hạ tầng, phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh là rất lớn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động thêm vốn mà quan trọng hơn là hình thành một hệ thống dẫn vốn có quy mô lớn hơn, đa dạng hơn và phân bổ hiệu quả hơn.
Trong cấu trúc đó, ngân hàng và thị trường chứng khoán cần phát huy thế mạnh riêng, đồng thời bổ trợ cho nhau để đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn của nền kinh tế. Vai trò của thị trường chứng khoán trong giai đoạn tới trước hết phải được nhìn ở khả năng mở rộng nguồn vốn trung và dài hạn, qua đó giảm sự phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng đối với những nhu cầu vốn dài hạn.
Ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong cung cấp tín dụng và vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh; trong khi đó, thị trường chứng khoán có lợi thế trong huy động vốn cổ phần, trái phiếu và các nguồn vốn đầu tư dài hạn trực tiếp từ nhà đầu tư. Sự phát triển đồng thời của hai kênh sẽ giúp phân bổ và san sẻ hợp lý hơn vai trò dẫn vốn, trong đó ngân hàng và thị trường chứng khoán phát huy thế mạnh riêng, cùng đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng đa dạng của doanh nghiệp và nền kinh tế.
Đặc biệt, trong chu kỳ tăng trưởng mới, cần tạo điều kiện để những nguồn vốn dài hạn thực sự đi vào những doanh nghiệp, dự án và lĩnh vực có khả năng tạo ra năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Đó là các doanh nghiệp tư nhân có tiềm năng phát triển, doanh nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các ngành có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Như vậy, bài toán không chỉ là huy động được nhiều vốn hơn, mà còn phải bảo đảm dòng vốn đến đúng những doanh nghiệp và lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng. Theo ông, đâu là những điều kiện quan trọng để thị trường chứng khoán thực hiện tốt vai trò này, đồng thời biến cơ hội nâng hạng thành khả năng huy động vốn thực chất cho doanh nghiệp Việt Nam?
Ông Bùi Hoàng Hải: Để làm được điều đó, cần đồng thời phát triển cả nguồn cung vốn và nguồn cầu vốn. Một mặt, tiếp tục phát triển thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và các sản phẩm tài chính mới, tạo thêm lựa chọn huy động vốn cho doanh nghiệp. Mặt khác, cần phát triển mạnh các nhà đầu tư tổ chức, ngành quỹ và các dòng vốn đầu tư dài hạn.
Bởi muốn doanh nghiệp huy động được vốn dài hạn thì thị trường cũng phải có một nền tảng nhà đầu tư có khả năng cung cấp và nắm giữ nguồn vốn. Đây là một trong những định hướng đang được đặt ra trong phát triển thị trường chứng khoán giai đoạn mới.
Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp cũng tạo thêm cơ hội quan trọng để mở rộng khả năng kết nối với các dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải chuyển cơ hội thành khả năng huy động vốn của doanh nghiệp Việt Nam, qua đó giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư, mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Vì vậy, trong chu kỳ tăng trưởng mới, vai trò của thị trường chứng khoán không chỉ là huy động thêm vốn mà còn là cùng với hệ thống ngân hàng hình thành một cấu trúc dẫn vốn cân bằng hơn cho nền kinh tế. Ngân hàng phát huy hiệu quả vai trò cung ứng tín dụng, còn thị trường chứng khoán ngày càng đảm nhiệm tốt hơn vai trò huy động và phân bổ nguồn vốn trung, dài hạn.
Khi hai kênh cùng phát triển và bổ trợ hiệu quả, nền kinh tế sẽ huy động được nhiều nguồn lực hơn, phân bổ vốn hợp lý và tạo nền tảng tài chính vững chắc hơn cho một chu kỳ tăng trưởng mới.
