Từ ngày 1/7, các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán chính thức bước vào giai đoạn mới trong việc chia sẻ dữ liệu người dùng. Theo quy định mới, thông tin chi tiết về số dư, lịch sử giao dịch và các dòng tiền có dấu hiệu bất thường của khách hàng sẽ được báo cáo định kỳ cho ngành thuế.
Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này được quy định cụ thể tại Nghị định 252 (hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Quản lý thuế 2025). Quy định này áp dụng đồng bộ đối với tất cả các ngân hàng nội địa, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, các ví điện tử, trung gian thanh toán và cả các đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán xuyên biên giới.
Giám sát toàn diện từ số dư đến lịch sử giao dịch
So với các quy định trước đây, phạm vi dữ liệu mà các ngân hàng phải chủ động bàn giao cho cơ quan quản lý đã được mở rộng hơn rất nhiều. Trước đó, phía ngân hàng chỉ có nghĩa vụ cung cấp các thông tin mang tính định danh cơ bản như tên chủ tài khoản, số hiệu, nơi mở và thời gian kích hoạt hoặc đóng tài khoản. Các dữ liệu sâu hơn về biến động số dư hay chi tiết chuyển tiền chỉ được cung cấp khi có yêu cầu thanh tra, cưỡng chế cụ thể đối với từng vụ việc.
Tuy nhiên, với quy định mới, các ngân hàng phải định kỳ lập báo cáo điện tử trước ngày 10 hàng tháng để gửi đi.
Danh mục thông tin cần báo cáo khi phát hiện trường hợp giao dịch bất thường bao gồm:
Bên cạnh đó, các tổ chức tài chính cũng có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế để rà soát, kiểm tra ngay khi phát hiện ra các giao dịch bất thường hoặc đáng ngờ theo các tiêu chí về phòng chống rửa tiền. Việc chia sẻ các nhóm dữ liệu đặc biệt này sẽ được thực hiện định kỳ, theo thỏa thuận chung hoặc bất cứ khi nào có yêu cầu đột xuất từ cơ quan chức năng.
Bộ Tài chính nhấn mạnh, thông tin về dòng tiền và lịch sử giao dịch là chìa khóa then chốt để phân tích, đánh giá mức độ rủi ro về thuế của các cá nhân và hộ kinh doanh. Thay vì chờ cơ quan thuế gửi danh sách rà soát thụ động như trước, các ngân hàng và tổ chức thanh toán giờ đây phải chủ động cung cấp các dữ liệu nghi vấn để hệ thống phân tích rủi ro vận hành kịp thời.
Hiện tại, ngành thuế đang khẩn trương hoàn thiện một hệ sinh thái dữ liệu toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống hóa đơn điện tử với nguồn tin từ hệ thống ngân hàng nhằm tối ưu hóa việc xác định nghĩa vụ thuế.
Cơ quan quản lý cho biết đang nắm giữ dữ liệu của khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng (trong đó có tới 200 triệu tài khoản cá nhân). Toàn bộ kho dữ liệu khổng lồ này sẽ được phân tích tự động bằng các ứng dụng công nghệ hiện đại, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm sàng lọc và bóc tách nhanh chóng các trường hợp có dấu hiệu trốn thuế, rửa tiền hoặc phát sinh giao dịch bất thường.
Lần đầu quy định trách nhiệm cung cấp tin của báo chí
Một điểm mới đáng chú ý khác tại Nghị định 252 là việc chính thức hóa vai trò kết nối thông tin của các cơ quan truyền thông.
Khi nhận được đề nghị từ phía ngành thuế, các cơ quan báo chí có trách nhiệm chia sẻ những tư liệu thu thập được trong quá trình tác nghiệp liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, diễn biến giá cả thị trường của các tổ chức, cá nhân.
Ngược lại, báo chí cũng cần chủ động phản ánh, cung cấp thông tin cho cơ quan thuế khi phát hiện các dấu hiệu rủi ro hoặc hành vi nghi vi phạm pháp luật về thuế.
