Theo báo cáo Global Nuclear Power Tracker của Global Energy Monitor (GEM), thế giới hiện có 408 GW công suất điện hạt nhân đang vận hành, bên cạnh 91 GW công suất đang trong quá trình xây dựng. Đáng chú ý, châu Á chiếm khoảng 73% tổng công suất mới này, tương đương 66 GW.
Xu hướng trên diễn ra trong bối cảnh các quốc gia ngày càng chú trọng an ninh năng lượng sau những biến động trên thị trường nhiên liệu hóa thạch. Khủng hoảng tại Trung Đông và giá khí đốt tăng cao đã thúc đẩy nhiều nền kinh tế châu Á tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, đồng thời đẩy mạnh phát triển các nguồn điện trong nước.
Trước đó, châu Á cũng là khu vực nhập khẩu dầu mỏ nhiều nhất toàn cầu, chiếm hơn 50% tổng lượng dầu nhập khẩu, tương đương khoảng 38,2 triệu thùng/ngày.
Bên cạnh năng lượng tái tạo, điện hạt nhân đang trở thành một trong những lựa chọn được quan tâm. Nhiều quốc gia trên thế giới đã bắt đầu xem xét bổ sung công suất hoặc xây dựng nhà máy điện hạt nhân sau cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2022-2023. Dù cần nhiều năm để hoàn thành, các dự án này có thể tác động đáng kể đến nhu cầu than đá và khí đốt trong dài hạn.
Theo dữ liệu của GEM, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc hiện là bốn quốc gia có công suất điện hạt nhân đang xây dựng lớn nhất thế giới. Trong đó, Trung Quốc đứng đầu với hơn 43 GW, tiếp đến là Ấn Độ với 6,6 GW, Nhật Bản đạt 6,1 GW và Hàn Quốc có 5,6 GW.
Trung Quốc đang phát triển đồng thời nhiều loại hình sản xuất điện, từ nhiệt điện than, năng lượng tái tạo đến điện hạt nhân. Quốc gia này vẫn duy trì vai trò dẫn đầu thế giới trong xây dựng các dự án thuộc cả ba lĩnh vực, nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng và bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời hạn chế nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.
Cả châu Á đang ồ ạt xây dựng nhà máy điện hạt nhân.
Tại Ấn Độ, điện hạt nhân cũng được xác định là một phần trong kế hoạch mở rộng nguồn cung năng lượng. Quốc gia đông dân nhất thế giới đặt mục tiêu nâng công suất điện hạt nhân lắp đặt từ 8,8 GW hiện nay lên 100 GW vào năm 2047.
Để hiện thực hóa kế hoạch này, cuối năm 2025, chính phủ Ấn Độ đã thông qua một dự luật năng lượng nguyên tử, lần đầu tiên mở đường cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư vào ngành công nghiệp hạt nhân trong nước. Bên cạnh đó, nước này dự kiến xây dựng 5 lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) vào năm 2033, theo thông tin được Bộ trưởng Năng lượng Nguyên tử Jitendra Singh công bố hồi đầu năm.
Không chỉ các nền kinh tế đang phát triển, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đang đẩy mạnh kế hoạch phát triển điện hạt nhân. Những thay đổi trong chính sách năng lượng của hai quốc gia này phản ánh nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
Nhật Bản đặt mục tiêu nâng tỷ trọng điện hạt nhân lên 20% tổng nguồn cung điện vào năm 2040, so với mức dưới 10% hiện nay. Trước thảm họa Fukushima năm 2011, nguồn điện này từng đáp ứng khoảng 30% nhu cầu điện của quốc gia Đông Á. Sau sự cố, toàn bộ các lò phản ứng đã phải đóng cửa để kiểm tra an toàn, trước khi hơn chục lò được đưa trở lại vận hành.
Trong khi đó, Nhật Bản và Hàn Quốc không có kế hoạch xây dựng thêm các nhà máy nhiệt điện than mới. Tuy nhiên, cả hai vẫn có thể phải tăng sử dụng than trong mùa đông năm nay do nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar chưa đến được tay người mua.
Về dài hạn, việc mở rộng điện hạt nhân và năng lượng tái tạo có thể giúp hai nền kinh tế này giảm nhu cầu khí đốt. Đây cũng là yếu tố đáng chú ý khi Nhật Bản và Hàn Quốc lần lượt là hai trong ba quốc gia nhập khẩu LNG lớn nhất thế giới, chỉ sau Trung Quốc.
Tại Việt Nam, dự án điện hạt nhân Ninh Thuận được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư từ năm 2009, gồm hai nhà máy với tổng công suất dự kiến 4.000 MW. Tuy nhiên, đến năm 2016, dự án bị tạm dừng do khó khăn về kinh tế và nguồn vốn. Tháng 11/2024, Quốc hội chính thức đồng ý tái khởi động dự án trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng.
Năm 2025, các cơ chế, chính sách đặc thù được thông qua. Đến tháng 8/2026, Quốc hội tiếp tục thông qua việc tách dự án thành ba dự án độc lập nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý, đẩy nhanh tiến độ triển khai.




