Kỳ tích DeepSeek lặp lại?
Cách đây hai tuần, công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic đã buộc phải đóng cửa hai hệ thống A.I. mạnh nhất của mình sau yêu cầu siết chặt quyền truy cập đột ngột từ phía chính phủ Mỹ.
Chỉ vài ngày sau, Z.ai – một công ty khởi nghiệp của Trung Quốc – đã tung ra một mô hình A.I. mới với sức mạnh gần như ngang ngửa với hai niềm tự hào của Anthropic là Fable và Mythos.
Điểm đáng chú ý là công nghệ mới của Z.ai có chi phí vận hành rẻ hơn rất nhiều, và quan trọng là không phải chịu bất kỳ lệnh hạn chế nào từ Washington. Mô hình này nhanh chóng lọt vào bảng xếp hạng uy tín dành cho 10 công ty trí tuệ nhân tạo phổ biến nhất thế giới hiện nay.
Z.ai hiện đang dẫn đầu làn sóng phát triển các hệ thống A.I. mạnh mẽ nhưng giá rẻ của Trung Quốc, trực tiếp thách thức thế độc tôn vốn thuộc về OpenAI, Anthropic và Google. Minh chứng rõ nhất là có đến 6 trên 10 mô hình đang đứng top trên bảng xếp hạng công nghệ toàn cầu hiện nay đều đến từ quốc gia tỷ dân này.
Sự xuất hiện của GLM-5.2 – mô hình mới nhất của Z.ai – diễn ra đúng thời điểm các doanh nghiệp Mỹ đang đau đầu tìm cách thắt lưng buộc bụng cho các khoản chi phí A.I.
"Khi Fable bị hạn chế quyền truy cập, khoảng cách công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc giờ đây đã trở nên vô cùng mong manh", Rehaan Ahmad, đồng sáng lập start-up alphaXiv tại Thung lũng Silicon, người đã trực tiếp trải nghiệm mô hình mới của Z.ai hơn một tuần qua, chia sẻ.
Con đường để các mô hình A.I. Trung Quốc phủ sóng rộng rãi tại Mỹ vẫn vấp phải hai rào cản lớn. Dù vậy, lợi thế cực lớn về mặt chi phí vẫn đang giúp họ thu hút một lượng người dùng dịch chuyển đáng kể.
Khoảng một năm rưỡi trước, một start-up Trung Quốc khác là DeepSeek từng khiến Thung lũng Silicon ngỡ ngàng khi chứng minh họ có thể tạo ra một hệ thống A.I. hiệu quả cao với chi phí thấp hơn nhiều so với các đối thủ Mỹ.
Giờ đây, Z.ai cũng đang lặp lại kỳ tích tương tự. Theo số liệu từ OpenRouter, nền tảng vận hành bảng xếp hạng các mô hình A.I., khi thực hiện một số tác vụ chuyên biệt, GLM-5.2 chỉ tiêu tốn mức chi phí bằng 1/8 so với dòng Claude Opus 4.8 của Anthropic (mô hình ra mắt ngay trước Fable và Mythos).
Tương tự phần lớn các công cụ A.I. hàng đầu của Trung Quốc hiện nay, GLM-5.2 được phát hành dưới dạng mã nguồn mở, cho phép bất kỳ ai cũng có thể sử dụng và tùy biến hoàn toàn miễn phí. Điều này giúp tối ưu hóa chi phí một cách triệt để cho doanh nghiệp, ngay cả khi sức mạnh cốt lõi của nó có thể chưa hoàn toàn sánh ngang với các sản phẩm đóng gắn mác Mỹ.
"Liệu bạn có cần phải lái một chiếc Ferrari đi mọi lúc mọi nơi không? Câu trả lời có lẽ là không," Vivek Ramaswami, nhà đầu tư mạo hiểm tại Madrona Venture Group, nhận định hóm hỉnh về bài toán chi phí.
Z.ai có gì mà gây sốt
Mô hình GLM-5.2 được đánh giá là đặc biệt xuất sắc trong việc lập trình và vận hành các tác nhân thông minh - những trợ lý ảo có khả năng tự động thao tác trên các phần mềm khác để hoàn thành công việc được giao.
Ông Anastasios Angelopoulos, Giám đốc điều hành của ArenaAI (đơn vị theo dõi hành vi của hàng triệu người dùng công nghệ), cho biết nền tảng của Z.ai hiện đã vươn lên vị trí thứ ba thế giới về mức độ phổ biến trong các tác vụ liên quan đến A.I.
Các ông lớn trong ngành điện toán đám mây như Microsoft hay Amazon cũng đã tích hợp các hệ thống của Z.ai, DeepSeek, MiniMax cùng một số start-up Trung Quốc khác vào dịch vụ của mình.
Thậm chí, theo hai nguồn tin nội bộ giấu tên, Microsoft đang cân nhắc việc tích hợp mô hình mới nhất của DeepSeek như một tùy chọn để vận hành một trong những sản phẩm chiến lược của hãng — vốn đang dựa hoàn toàn vào công nghệ của Anthropic và OpenAI.
Ở chiều ngược lại, nhiều nhà phát triển phần mềm vẫn tỏ ra e dè khi sử dụng hệ thống A.I. của Z.ai thông qua hệ thống máy chủ đặt tại Trung Quốc. Họ lo ngại rủi ro rò rỉ dữ liệu nhạy cảm cho đối tác hoặc chính phủ sở tại.
Một trong những lý do giúp các start-up A.I. Trung Quốc có thể tự tin cung cấp các mô hình mã nguồn mở với mức giá rẻ như cho là nhờ chiến lược hỗ trợ dài hạn từ chính phủ nước này, nơi vốn xem trí tuệ nhân tạo là động cơ sống còn cho sự tăng trưởng kinh tế.
Nhiều lãnh đạo công nghệ tại Mỹ cho rằng các công ty phương Tây không nên mở mã nguồn các công nghệ cốt lõi vì nguy cơ chúng bị lạm dụng vào các mục đích độc hại. Song, nhiều chuyên gia lại phản biện rằng nếu các nhà quản lý kìm hãm dòng chảy mã nguồn mở tại Mỹ, họ đang trực tiếp dâng miếng bánh lợi thế lớn vào tay Trung Quốc.
Họ lập luận rằng một khi Trung Quốc làm chủ phần lớn các hệ thống mã nguồn mở có hiệu suất cao nhất thế giới, các nhà phát triển tại Mỹ buộc phải xây dựng các ứng dụng phần mềm của mình dựa trên nền tảng công nghệ đó. Về lâu dài, điều này vô hình trung sẽ đặt Trung Quốc vào vị trí "trái tim" của bản đồ phát triển A.I. toàn cầu.
Ở góc nhìn ngược lại, một số ý kiến tin rằng công nghệ của Trung Quốc sẽ luôn phải chịu kiếp "bám đuổi" phía sau các mô hình hàng đầu của Mỹ do các lệnh kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn chuyên dụng.
Để đối phó, Z.ai cùng các start-up Trung Quốc khác đang phải chi ra hàng triệu USD để thuê quyền tiếp cận năng lực xử lý của các chip đồ họa đặt tại các trung tâm dữ liệu nằm ngoài lãnh thổ Trung Quốc.
Bất chấp các rào cản địa chính trị và kỹ thuật, giới chuyên gia nhận định Trung Quốc hiện chỉ còn đi sau các doanh nghiệp Mỹ khoảng 6 tháng, hoặc thậm chí là ngắn hơn.
Và trong bối cảnh những "quái vật công nghệ" như Fable và Mythos đang tạm thời bị chính phủ Mỹ giữ chân ở hậu trường, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tỉnh ngộ về tầm quan trọng của việc có trong tay các phương án dự phòng.
"Tại các tập đoàn lớn hiện nay, có một sự hoài nghi nhất định về khái niệm gọi là 'lòng trung thành' với một hệ thống A.I. cố định", Justin Summerville, người điều hành bộ phận phân tích dữ liệu tại OpenRouter, đúc kết. "Chẳng ai có thể đoán định được vị trí mô hình mạnh nhất thế giới sẽ thuộc về tay ai trong ba tuần tới".
