Lợi nhuận và thực trạng mặt bằng định giá hiện nay
Theo thống kê của FiinGroup, bức tranh kết quả kinh doanh quý I/2026 của các doanh nghiệp niêm yết cho thấy lợi nhuận sau thuế toàn thị trường duy trì đà tăng trưởng cao ở mức 38,4% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, cấu trúc tăng trưởng này mang tính tập trung rất cao vào một nhóm ít các cổ phiếu vốn hóa lớn bao gồm VHM, BSR, HPG và VPL. Nếu loại trừ đóng góp từ 4 doanh nghiệp này, lợi nhuận sau thuế của toàn thị trường chỉ còn tăng 5,4%, tức là chưa bằng một nửa mức tăng trưởng được báo cáo chung.
Kê hoạch tăng trưởng năm 2026 theo nhóm ngành. Nguồn: FiinGroup.
Động lực tăng trưởng chính trong quý đầu năm đến từ nhóm phi tài chính với mức tăng ấn tượng 69,3% so với cùng kỳ, trong khi nhóm tài chính ghi nhận sự giảm tốc đáng kể khi chỉ tăng 13,7%. Sự phân hóa này phản ánh rõ nét qua việc các ngành hưởng lợi từ chu kỳ giá hàng hóa và phục hồi tiêu dùng như dầu khí, thép, bán lẻ, thực phẩm và đồ uống có kết quả kinh doanh lõi cải thiện mạnh mẽ.
Ngược lại, những ngành trụ cột như ngân hàng và bất động sản bắt đầu đối mặt với các áp lực tăng trưởng chậm lại. Cụ thể, lợi nhuận của ngành ngân hàng trong quý I/2026 giảm 2,5% so với quý trước đó.
Ngành bất động sản dù có mức tăng trưởng chung cao nhưng nếu không tính đến VHM, lợi nhuận toàn ngành thực tế đã đảo chiều giảm mạnh 66,5% so với cùng kỳ.
Về khía cạnh định giá, hệ số P/E của toàn thị trường đang dao động quanh mức 14,0x, thấp hơn mức trung bình dài hạn 10 năm là 14,9x. Nguyên nhân chủ yếu khiến định giá chung ở mức thấp là do ngành ngân hàng – vốn chiếm tỷ trọng vốn hóa lớn – đang giao dịch ở mức P/E 9,4x, thấp hơn khoảng 20% so với trung bình lịch sử.
P/E toàn thị trường đang thấp hơn mức trung bình dài hạn (14,9x), nhưng chưa đủ hấp dẫn khi triển vọng tăng trưởng lợi nhuận năm 2026 dự kiến chậm lại. Nguồn: FiinGroup.
Trong khi đó, nhóm phi tài chính đang có mức định giá P/E khá cao là 18,1x, vượt qua mức trung bình 10 năm. Theo FiinGroup, sự gia tăng định giá của nhóm phi tài chính phần lớn phản ánh đà tăng mạnh từ nhóm cổ phiếu họ Vingroup, vốn đóng góp tới 6% trong tổng mức tăng của chỉ số VN-Index từ đầu năm 2026. Nếu loại trừ ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu họ Vingroup, P/E của phần còn lại thuộc khối phi tài chính nằm ở mức 14,1x, ghi nhận mức giảm 17% kể từ đầu năm và thấp hơn khoảng 19% so với trung bình lịch sử.
Dù vậy, mức chiết khấu này được đánh giá là chưa thực sự hấp dẫn khi đặt trong bối cảnh lợi nhuận năm 2026 dự kiến sẽ đi vào giai đoạn phân hóa và giảm tốc. Đối với ngành dẫn dắt là ngân hàng, biên lãi thuần (NIM) toàn ngành đã chạm mức đáy lịch sử 2,87% trong quý I/2026 do chi phí vốn tăng mạnh, trong khi tỷ lệ nợ xấu (NPL) bắt đầu có dấu hiệu bật tăng trở lại lên mức 2,0%. Áp lực thanh khoản hệ thống thể hiện qua tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) thuần tăng vọt lên 113,9%, đã buộc các ngân hàng phải duy trì lãi suất huy động ở mức cao, từ đó hạn chế dư địa mở rộng tín dụng và cải thiện lợi nhuận trong tương lai gần.
Triển vọng những tháng cuối năm và chiến lược đầu tư dựa trên các câu chuyện riêng biệt
Năm nay, phần lớn các doanh nghiệp niêm yết đều xây dựng kế hoạch kinh doanh theo hướng thận trọng trước những thách thức vĩ mô chưa dứt. Dữ liệu từ 928 doanh nghiệp đã công bố kế hoạch (đại diện 87,2% vốn hóa thị trường) được FiinGroup tổng hợp cho thấy tổng lợi nhuận sau thuế năm 2026 dự kiến chỉ tăng khoảng 14,1%, mức thấp nhất trong vòng 3 năm và giảm đáng kể so với mức tăng trưởng 32,2% của năm 2025.
Động lực tăng trưởng chung của thị trường dự kiến sẽ có sự dịch chuyển khi nhóm phi tài chính sau 1 năm hồi phục mạnh mẽ trên nền thấp sẽ giảm tốc xuống mức tăng trưởng kế hoạch 10,7%. Ngược lại, nhóm tài chính được kỳ vọng sẽ trở thành động lực chính với mức tăng trưởng dự kiến 17,2%.
Phần lớn các ngành đang giao dịch ở vùng định giá thấp hơn trung bình 5 năm, nhưng dư địa định giá lại hạn chế. Nguồn: FiinGroup.
Xét theo quy mô vốn hóa, nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn (VN30) được dự báo sẽ quay lại vai trò dẫn dắt với kế hoạch tăng trưởng lợi nhuận 19,6%, tập trung ở các doanh nghiệp đầu ngành như thép (HPG), bất động sản (VIC, VHM, VPL) và một số ngân hàng (HDB, VPB, SHB). Trái lại, các nhóm vốn hóa vừa (VNMID) và vốn hóa nhỏ (VNSML) đặt kế hoạch kinh doanh rất khiêm tốn, thậm chí nhóm vốn hóa nhỏ dự kiến lợi nhuận suy giảm 3,9% do nhạy cảm hơn với áp lực lãi suất và chi phí đầu vào.
Các ngành truyền thống như chứng khoán, công nghệ thông tin và tiện ích đều dự báo lợi nhuận tăng chậm lại hoặc suy giảm. Ngành dầu khí, điện và phân bón dù đặt kế hoạch thấp nhưng có khả năng vượt mục tiêu nhờ mức nền thực hiện tích cực ngay từ quý I/2026.
Trên cơ sở kế hoạch lợi nhuận này, hệ số P/E dự phóng cho năm 2026 của toàn thị trường ước tính vào khoảng 12,3x. So sánh với mặt bằng định giá hiện tại, mức chênh lệch này được FiinGroup nhận định là không quá lớn, hàm ý rằng dư địa để thị trường tái định giá (re-rating) trên diện rộng không còn nhiều. Tiềm năng tăng giá (upside) của nhiều ngành đang trở nên hạn chế, đặc biệt là với những nhóm ngành đang giao dịch ở vùng định giá cao hơn trung bình 5 năm như bất động sản, phân phối xăng dầu, vận tải cảng biển và vật liệu xây dựng. Những ngành này đối mặt với rủi ro điều chỉnh giá cổ phiếu nếu tốc độ tăng trưởng thực tế không đáp ứng được kỳ vọng đã phản ánh vào giá.
Trong bối cảnh sức cầu tiêu dùng hồi phục chậm, lãi suất chưa thể giảm mạnh và thanh khoản hệ thống còn hạn chế, câu chuyện đầu tư năm 2026 sẽ không dựa trên sự kỳ vọng vào sự bứt phá chung của toàn thị trường. Thay vào đó, FiinGroup cho rằng, dòng tiền sẽ ưu tiên tìm kiếm các doanh nghiệp có tăng trưởng thực chất và định giá hợp lý, hoặc các doanh nghiệp có những "câu chuyện riêng" giúp cải thiện cấu trúc tài sản và hiệu quả hoạt động.
Một số câu chuyện doanh nghiệp nổi bật. Nguồn: FiinGroup.
Các chủ đề đầu tư tiêu biểu được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực định giá lại cổ phiếu trong 6-18 tháng tới bao gồm: hoạt động tái cấu trúc doanh nghiệp, IPO hoặc thoái vốn các công ty con (như Bách Hóa Xanh của MWG, WinCommerce của MSN, HD Saison của HDB), bán tài sản hoặc thu hút cổ đông chiến lược.
Ngoài ra, việc phát hành tăng vốn và chào bán riêng lẻ tại một số ngân hàng lớn như VCB, MBB, VPB cũng là những yếu tố quan trọng cần theo dõi để mở khóa các giá trị tài sản chưa được phản ánh đầy đủ trên bảng cân đối kế toán. Tóm lại, định giá thị trường hiện tại đang phản ánh một trạng thái "tăng trưởng trong thận trọng", nơi mà cơ hội sinh lời sẽ thuộc về khả năng chắt lọc những doanh nghiệp có nội lực mạnh và các chất xúc tác tăng trưởng riêng biệt.
