World Cup 2026 đang bước vào những trận đấu quyết định và Argentina một lần nữa trở thành tâm điểm của người hâm mộ khi nhà đương kim vô địch tiến gần tới cơ hội bảo vệ ngôi vương. Nhưng bên cạnh câu chuyện của Messi và các đồng đội trên sân cỏ, Argentina còn sở hữu một "nhà vô địch" khác ít người biết đến: thị trường chứng khoán.
Chỉ số S&P MERVAL đã tăng tới hàng nghìn lần trong 5 năm qua, ghi nhận mức tăng mạnh nhất hành tinh. Với hơn 3,2 triệu điểm, chứng khoán Argentina sở hữu một trong những chỉ số chứng khoán cao nhất thế giới, xét về con số tuyệt đối. Thế nhưng, đằng sau những con số tưởng như phi thường ấy không phải là một phép màu kinh tế, mà là câu chuyện kéo dài hàng thập kỷ về những vấn đề “nhức nhối” của quốc gia có dân số gần 50 triệu người.
Sự bùng nổ của thị trường chứng khoán Argentina phần lớn phản ánh quá trình mất giá của đồng nội tệ hơn là sự gia tăng tương ứng về giá trị thực của doanh nghiệp. Trong nhiều năm, Argentina là một trong những quốc gia có lạm phát cao nhất thế giới. Có thời điểm, lạm phát hàng năm vượt 200%, khiến sức mua của đồng Peso bốc hơi nhanh chóng.
Khi đồng tiền liên tục mất giá, giá của hầu hết các loại tài sản niêm yết bằng Peso đều phải tăng lên để bù đắp sự suy giảm sức mua. Điều đó tạo ra hiện tượng mà giới kinh tế gọi là "lạm phát tài sản theo danh nghĩa". Một cổ phiếu không nhất thiết phải tạo ra nhiều giá trị hơn, nhưng giá niêm yết bằng Peso vẫn tăng rất mạnh vì chính đồng Peso ngày càng kém giá trị.
Nếu một doanh nghiệp sở hữu nhà máy, đất đai, mỏ dầu hay dòng tiền bằng USD, thì khi Peso mất giá, giá trị quy đổi của các tài sản này sang Peso sẽ tăng lên. Lợi nhuận kế toán và giá cổ phiếu vì vậy cũng tăng theo. Chính vì thế, biểu đồ S&P MERVAL tăng dựng đứng không đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Argentina tạo ra mức tăng trưởng kinh doanh tương ứng.
Trên thực tế, việc đánh giá thị trường Argentina chỉ bằng chỉ số tính theo Peso có thể dẫn tới những kết luận sai lệch. Trong môi trường siêu lạm phát, lợi suất tính bằng nội tệ dễ bị "thổi phồng", vì vậy nhiều nhà đầu tư quốc tế thường chuyển sang theo dõi hiệu quả đầu tư bằng USD hoặc các chỉ số đã điều chỉnh theo tỷ giá.
Một ví dụ đơn giản có thể giúp hình dung rõ hơn. Giả sử một doanh nghiệp có giá trị thực khoảng 1 tỷ USD. Nếu tỷ giá là 100 Peso đổi 1 USD thì vốn hóa của doanh nghiệp sẽ vào khoảng 100 tỷ Peso. Nhưng nếu vài năm sau Peso mất giá còn 1.000 Peso đổi 1 USD trong khi giá trị doanh nghiệp bằng USD gần như không đổi, vốn hóa sẽ tự động tăng lên 1.000 tỷ Peso, tức gấp 10 lần.
Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại qua nhiều năm cùng với lạm phát cao, chỉ số chứng khoán tính bằng Peso sẽ tăng hàng chục, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lần mà không phản ánh đầy đủ mức tăng giá trị thực của nền kinh tế. Đó chính là điều đã diễn ra tại Argentina. Dù vậy, sẽ không công bằng nếu cho rằng toàn bộ đà tăng của S&P MERVAL chỉ đến từ đồng Peso mất giá.
Kể từ cuối năm 2023, khi Tổng thống Javier Milei lên nắm quyền và triển khai chương trình cải cách kinh tế theo hướng thị trường, tâm lý nhà đầu tư đã cải thiện đáng kể. Các biện pháp cắt giảm chi tiêu công, kiểm soát thâm hụt ngân sách, tự do hóa nền kinh tế và từng bước ổn định lạm phát đã giúp thị trường chứng khoán thu hút thêm dòng tiền.
Trong một số giai đoạn, cổ phiếu, trái phiếu và đồng Peso cùng tăng giá nhờ kỳ vọng vào quá trình cải cách kinh tế. Tuy nhiên, ngay cả sau khi kinh tế dần ổn định hơn, mức tăng hàng nghìn lần của S&P MERVAL trong nhiều năm vẫn chủ yếu phản ánh tác động của môi trường lạm phát và sự mất giá kéo dài của đồng Peso.
Câu chuyện Argentina cũng là bài học quen thuộc trong lịch sử tài chính thế giới. Tại những nền kinh tế trải qua siêu lạm phát như Zimbabwe, Venezuela,… thị trường chứng khoán thường tăng rất mạnh nếu tính bằng nội tệ. Điều này không có nghĩa người dân trở nên giàu hơn, mà đơn giản là đồng tiền dùng để định giá tài sản đã mất đi phần lớn sức mua.
Vì vậy, khi phân tích hiệu quả đầu tư tại các quốc gia có lạm phát cao, các chuyên gia thường không chỉ nhìn vào mức tăng của chỉ số chứng khoán mà còn phải đặt trong bối cảnh biến động tỷ giá, lạm phát và lợi suất quy đổi sang USD.Nói cách khác, một chỉ số tăng vài nghìn phần trăm bằng đồng nội tệ chưa chắc đã mang lại mức sinh lời tương đương cho nhà đầu tư quốc tế.
Hai biểu đồ, một bên là S&P MERVAL tăng gần như thẳng đứng, một bên là tỷ giá Peso/USD lao dốc gần về 0, chính là minh họa rõ nét nhất cho quy luật này. Chứng khoán Argentina thực sự đã lập nên những kỷ lục hiếm có trên thế giới, nhưng đằng sau những con số ngoạn mục ấy là câu chuyện về sự mất giá kéo dài của đồng tiền quốc gia, thứ đã làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận về hiệu quả đầu tư trên thị trường tài chính Argentina.
