'Ông lớn' xăng dầu ôm kho hàng lớn chưa từng có

Biến động mạnh của giá dầu thế giới trong những tháng đầu năm sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran đang tạo nên bức tranh đặc biệt đối với ngành xăng dầu Việt Nam khi lượng hàng tồn kho tại hàng loạt doanh nghiệp đầu mối đồng loạt tăng vọt lên mức kỷ lục. Diễn biến này cũng kéo quy mô tài sản các doanh nghiệp phình to thêm hàng chục nghìn tỷ đồng chỉ sau một quý.

Từ khâu lọc hóa dầu đến phân phối bán lẻ, các “ông lớn” như Lọc hóa dầu Bình Sơn, Petrolimex và PV OIL đều ghi nhận giá trị tồn kho tăng đột biến, phản ánh chiến lược chủ động tích trữ nguồn hàng trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục đối mặt nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Tồn kho xăng dầu lập kỷ lục

Ở thượng nguồn, CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (HoSE: BSR) - đơn vị vận hành Nhà máy lọc dầu Dung Quất - ghi nhận giá trị hàng tồn kho hơn 21.500 tỷ đồng tại thời điểm 31/3, tăng gần 9.000 tỷ so với đầu năm và là mức cao nhất từ trước đến nay.

Diễn biến này là một trong những nguyên nhân chính khiến tổng tài sản của doanh nghiệp vượt 106.000 tỷ đồng, tăng hơn 21.000 tỷ chỉ sau 3 tháng đầu năm.

BSR cho biết việc duy trì tồn kho ở mức cao, bao gồm cả dầu thô và sản phẩm, giúp chủ động nguồn cung nguyên liệu trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn nhiều biến động, tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng dầu thô. Đồng thời, lượng tồn kho sản phẩm lớn cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp sẵn sàng điều tiết thị trường, đáp ứng kịp thời nhu cầu xăng dầu trong nước khi tăng đột biến hoặc khi nguồn nhập khẩu gặp gián đoạn.

Tương tự, tồn kho của 2 doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu lớn nhất cả nước là CTCP Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex (HoSE: PLX) và Tổng CTCP Dầu Việt Nam - PV OIL (UPCoM: OIL) cũng tăng mạnh.

Tính đến cuối quý I, tổng tài sản của Petrolimex đạt hơn 106.000 tỷ đồng, tăng hơn 23% so với đầu năm và cũng là lần đầu tiên vượt mốc 100.000 tỷ.

Đáng chú ý, giá trị hàng tồn kho của doanh nghiệp này đã tăng vọt lên gần 29.800 tỷ đồng, tăng khoảng 16.000 tỷ so với đầu năm. Con số này đã bao gồm khoản trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho hơn 6.500 tỷ đồng.

Chia sẻ tại phiên họp ĐHĐCĐ thường niên 2026 diễn ra hồi tháng 4, Tổng giám đốc Petrolimex Lưu Văn Tuyển cho biết tập đoàn phải duy trì tồn kho ở mức cao và liên tục nhập hàng ngay cả khi giá đang ở đỉnh để đảm bảo nguồn dự trữ, an ninh năng lượng quốc gia. Điều này phần nào lý giải cho việc Petrolimex phải trích lập dự phòng giảm giá tồn kho lên đến 6.500 tỷ đồng.

Trong khi đó, PV OIL ghi nhận giá trị hàng tồn kho cuối tháng 3 khoảng 11.000 tỷ đồng, cao gấp 4 lần đầu năm.

Một điểm chung đáng chú ý trong cơ cấu tồn kho của cả 3 doanh nghiệp là sự gia tăng đột biến của khoản mục hàng mua đang đi đường.

Tại BSR, giá trị khoản mục này tăng từ gần 3.800 tỷ đầu năm lên hơn 9.100 tỷ đồng vào cuối quý I, chiếm hơn 40% tổng hàng tồn kho.

Con số tương ứng tại Petrolimex tăng từ gần 1.500 tỷ lên hơn 10.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 28% tổng giá trị tồn kho.

Với PV OIL, hàng mua đang đi đường tăng gấp 8 lần đầu năm, lên hơn 4.100 tỷ chỉ sau 3 tháng, chiếm gần 37% tổng tồn kho.

Kết quả kinh doanh phân hóa mạnh

Bất chấp việc cùng chịu tác động từ mặt bằng giá dầu nguyên liệu tăng cao, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp xăng dầu lại cho thấy sự phân hóa.

BSR là cái tên gây bất ngờ nhất khi ghi nhận doanh thu thuần hơn 45.900 tỷ đồng trong quý I, tăng 44% so với cùng kỳ năm 2025. Nhờ giá vốn được cải thiện mạnh, biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp mở rộng từ 1,1% lên 20,7%.

Nhờ đó, BSR báo lãi sau thuế 8.265 tỷ đồng, gấp 21 lần cùng kỳ, bất chấp chi phí hoạt động đồng loạt gia tăng.

Lý giải kết quả này, doanh nghiệp cho biết quý I phản ánh rõ tác động của diễn biến thị trường năng lượng toàn cầu khi giá dầu thô và giá các sản phẩm lọc hóa dầu duy trì ở mặt bằng cao. Ngoài ra, khoảng chênh lệch giữa giá sản phẩm và giá dầu thô trong quý I năm nay cũng cao hơn đáng kể so với cùng kỳ.

BSR cho biết trong bối cảnh giá dầu biến động mạnh, doanh nghiệp đã chủ động xây dựng các kịch bản vận hành phù hợp, tối ưu công suất, tận dụng chênh lệch giá giữa dầu thô đầu vào và sản phẩm đầu ra để cải thiện biên lợi nhuận.

Song song với đó, doanh nghiệp linh hoạt trong chiến lược mua nguyên liệu, dự trữ tồn kho và điều tiết bán hàng theo diễn biến thị trường.

Theo BSR, việc kết hợp giữa nỗ lực nội tại và khả năng nắm bắt cơ hội thị trường đã giúp doanh nghiệp tạo ra bước nhảy vọt về lợi nhuận trong quý đầu năm.

Tương tự, PV OIL cũng ghi nhận kết quả tích cực với doanh thu thuần 44.863 tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 571 tỷ đồng, gấp 22 lần quý I/2025.

Trái ngược với 2 doanh nghiệp trên, Petrolimex dù ghi nhận doanh thu thuần gần 98.700 tỷ đồng trong quý đầu năm, tăng hơn 45% và là mức doanh thu theo quý cao nhất trong 13 năm qua, lại không thể chuyển hóa tăng trưởng doanh thu thành lợi nhuận.

Do giá vốn hàng bán tăng cao, lợi nhuận gộp của doanh nghiệp gần như đi ngang, chỉ đạt khoảng 3.700 tỷ đồng.

Sau khi khấu trừ toàn bộ chi phí, Petrolimex báo lỗ hơn 662 tỷ đồng, đảo chiều mạnh so với khoản lãi gần 211 tỷ cùng kỳ năm trước. Đây cũng là mức lợi nhuận thấp nhất của doanh nghiệp kể từ quý I/2020, đồng thời đánh dấu quý thua lỗ đầu tiên sau 6 năm.

Trước đó, Tổng giám đốc Petrolimex Lưu Văn Tuyển đã cảnh báo tập đoàn có thể lỗ khoảng 1.000 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh xăng dầu trong quý I tại phiên họp ĐHĐCĐ thường niên.

“Biến động giá dầu trong biến động tại Trung Đông là điều chúng tôi không thể kiểm soát được. Diễn biến giá dầu một ngày tăng giảm tới 50 USD là chưa bao giờ có trong lịch sử. Có thời điểm mua một thùng dầu giá lên đến 292 USD, cộng phụ phí, cộng cước vận tải tăng nữa là lên đến 300-340 USD/thùng. Chúng tôi nhập một lô dầu 40.000 tấn trước đây chỉ khoảng 25-26 triệu USD, bây giờ nhập về lên đến 85-87 triệu USD”, ông Tuyển cho biết.