Chiều ngày 15/09, Lễ vinh danh các doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam năm 2026 (VNTAX 2026) và Tọa đàm "Kiến tạo nguồn lực tăng trưởng quốc gia: Vai trò của doanh nghiệp dẫn đầu trong kỷ nguyên mới" chính thức diễn ra tại Khách sạn Lotte Hà Nội. Đây là năm thứ ba hệ thống VNTAX được công bố và là năm thứ hai Lễ vinh danh được tổ chức.
Phát biểu tại sự kiện, ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chia sẻ, thật may mắn khi là một trong những người đầu tiên được đọc danh sách 200 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất này. Cá nhân ông Tuấn cũng dành khá nhiều thời gian để cố gắng tìm hiểu xem danh sách này đưa ra thông điệp gì. Phải nói rằng những con số cho chúng ta rất nhiều nhận định khác nhau.
Tiêu đề của bài trình bày hôm nay là "Đỉnh tháp và nền tháp". Chúng ta nói đến 200 doanh nghiệp lớn nhất, đó cũng là một câu chuyện, nhưng ông Tuấn muốn nói đến một cái nền tháp, tức là làm sao để có nhiều doanh nghiệp hơn nữa và làm sao cho hơn 1 triệu doanh nghiệp của chúng ta phát triển mạnh mẽ hơn.
Ông Đậu Anh Tuấn trình bày ba lớp thông tin. Lớp thứ nhất là thông tin bề mặt, chúng ta sẽ nhìn thấy tương đối dễ: 200 doanh nghiệp thì ai nộp nhiều nhất, nộp bao nhiêu, thứ hạng thay đổi thế nào so với năm trước. Lớp thứ hai là các hoạt động kinh doanh đó sinh ra từ những hoạt động kinh tế nào, ra sao và có bền vững không. Điều này rất quan trọng. Lớp thứ ba, ông Tuấn cho rằng cũng rất quan trọng mà hy vọng trong phần thảo luận chúng ta sẽ trao đổi thêm, đó là điều gì đã tạo ra nguồn thu này và điều gì tạo ra tính bền vững trong thời gian tới.
Đọc danh sách 200 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Việt Nam, chúng ta thấy con số 889,3 nghìn tỷ đồng - gần 1 triệu tỷ đồng. Đây là tổng nộp ngân sách của 200 doanh nghiệp. Nếu tính trên tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025, con số này chiếm khoảng 37,3%. 200 doanh nghiệp này, nếu tính tỷ lệ trên hơn 1 triệu doanh nghiệp hoạt động chính thức của chúng ta, chỉ chiếm tỷ lệ 1/5.000.
Một con số tiếp theo là 62,1%. Đây là tỷ lệ đóng góp của 20 doanh nghiệp đầu bảng, đã nộp đến 614 nghìn tỷ đồng, bằng 23,2% ngân sách cả nước. Đằng sau 200 doanh nghiệp, vai trò của 20 doanh nghiệp dẫn đầu là hết sức quan trọng. Ngoài ra, 26 doanh nghiệp nộp trên 10.000 tỷ đồng đã chiếm 68,6% ngân sách năm 2025. Ông Tuấn nhận thấy một con số tương đối tích cực, MBBank cũng đã vượt qua mốc 10.000 tỷ đồng nộp ngân sách. Số lượng các doanh nghiệp lớn đang đông đảo hơn, tăng thêm 9 đơn vị so với năm trước. Trong khi đó, 100 doanh nghiệp nửa sau chỉ đóng góp khoảng 8% trong danh sách này.
Ông Tuấn trình bày hình ảnh một cái tháp rất nhọn. 20 doanh nghiệp đầu tiên trong danh sách 200 này đã chiếm đến 62,1% tổng thu ngân sách của cả nhóm. Điều này cho thấy các doanh nghiệp dẫn đầu của Việt Nam hiện đang đóng góp rất lớn. Thời gian tới, chỉ cần các doanh nghiệp này suy yếu sức khỏe hoặc gặp khó khăn trong kinh doanh, mức độ ảnh hưởng tới tổng thu ngân sách của Việt Nam sẽ rất rõ rệt.
Top 100 đã chiếm đến 92% tổng thu ngân sách của 200 doanh nghiệp này, cho thấy mức độ phân hóa rất lớn. Sức nặng hiện nay đang dồn vào một nhóm rất nhỏ. Đây là thế mạnh, nhưng cũng cho thấy dư địa phát triển ở phần nền tháp trong những năm tới còn rất rộng.
Dữ liệu cho thấy những con số rất ấn tượng, đặc biệt là Vingroup. Trong tổng thu ngân sách năm nay, mức tăng là khoảng 195,3 nghìn tỷ đồng, tương đương 25%. Riêng Vingroup đã đóng góp tới 47% tổng lượng tăng này; 53% còn lại là của 199 doanh nghiệp khác. Vai trò của doanh nghiệp dẫn đầu là rất lớn.
Cụ thể, Vingroup đóng góp 148.773 tỷ đồng. Năm 2024, Vingroup mới nộp ngân sách 56,2 nghìn tỷ đồng, nhưng sang năm 2025 đã tăng lên gần 150.000 tỷ đồng, một con số rất lớn. Nếu loại trừ Vingroup, mức tăng chung của 199 doanh nghiệp còn lại là khoảng 13,9%. Dù vậy, mức tăng trưởng ngân sách 13,9% này cũng là một con số rất tích cực. Ông Tuấn cho rằng một "đỉnh cao" mới đã xuất hiện, nhưng chúng ta cần củng cố nền tháp sao cho dày dặn hơn.
Quan sát thêm, trong 200 doanh nghiệp có cả doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Trong nhóm 20 doanh nghiệp dẫn đầu, ông Tuấn thấy cơ cấu khá cân bằng: 7 doanh nghiệp nhà nước nộp hơn 243.600 tỷ đồng, 6 doanh nghiệp tư nhân nộp 232.500 tỷ đồng và 7 doanh nghiệp FDI nộp 137.800 tỷ đồng. Tuy nhiên, trên tổng thể 200 doanh nghiệp, khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn, nộp hơn 424.000 tỷ đồng; tiếp theo là doanh nghiệp tư nhân. Khu vực vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chỉ có 28 doanh nghiệp. Có thể thấy khối FDI chủ yếu chỉ tập trung vào nhóm dẫn đầu.
Về mức nộp ngân sách bình quân trên mỗi doanh nghiệp, hiện nay khu vực FDI vẫn đang lớn nhất. Trong 28 doanh nghiệp FDI, bình quân mỗi đơn vị nộp khoảng 6.243 tỷ đồng. Doanh nghiệp nhà nước nộp bình quân khoảng 5.810 tỷ đồng. Khu vực tư nhân, nếu tính cả Vingroup, nộp bình quân khoảng 3.943 tỷ đồng; nhưng nếu loại trừ Vingroup, con số này chỉ còn khoảng 2.400 tỷ đồng.
Thông điệp ông Tuấn muốn nói ở đây là: Chúng ta có đông đảo doanh nghiệp tư nhân, nhưng làm sao để có thêm nhiều doanh nghiệp lọt vào top 200 và tỷ lệ đóng góp ngân sách cao hơn nữa. Việc hình thành được một cao nguyên doanh nghiệp vững chắc chính là sức mạnh và sự bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn tới.
Một điểm chênh lệch tương đối lớn, ông Tuấn muốn lưu ý từ số liệu ngân sách này. Mặc dù hiện nay khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam (8 tháng đầu năm 2026 chiếm hơn 80%, trong khi khối tư nhân trong nước chưa đến 20%), nhưng trong top 200 doanh nghiệp nộp thuế hàng đầu, chúng ta không thấy bóng dáng của Samsung, Canon hay Intel – những tập đoàn đóng góp xuất khẩu rất lớn. Khối FDI chỉ chiếm 18% tổng ngân sách nộp của 200 doanh nghiệp này. Thông tin này gợi cho chúng ta nhiều suy nghĩ.
Ông Tuấn lý giải hiện tượng này như sau: Thứ nhất, có thể chúng ta chủ yếu gia công lắp ráp, nhập khẩu nguyên liệu đầu vào lớn nên giá trị gia tăng giữ lại trong nước còn mỏng. Thứ hai, ưu đãi thuế là chủ trương lớn để thu hút đầu tư nước ngoài, với các chính sách miễn thuế 4 năm, giảm 50% trong nhiều năm, hoặc áp dụng mức thuế suất 15%. Do đó, ông Tuấn cho rằng Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị năm 2026 về đầu tư nước ngoài là một chuyển động chính sách hết sức quan trọng trong thời gian tới. Việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu 15% cũng làm thay đổi bối cảnh, khiến các ưu đãi thuế có thể không còn là thế mạnh cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Về cơ cấu nguồn thu, thống kê trong top 200, nhóm dẫn đầu vẫn là bất động sản, xây dựng và năng lượng, chiếm đến 45,9%. Điều này có thể dự đoán được vì các tập đoàn hàng đầu hiện nay chủ yếu hoạt động trong những lĩnh vực này. Nhóm thứ hai nộp ngân sách nhiều nhất là hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt như rượu bia, xổ số, thuốc lá, ô tô. Đáng chú ý, trong danh sách 200 doanh nghiệp vừa rồi có đến 21 công ty xổ số.
Nhóm trung gian tài chính cũng chiếm tỷ trọng lớn với 40 doanh nghiệp (trong đó có 23 ngân hàng), đóng góp 14,1%. Cần lưu ý là nhóm công nghệ và viễn thông chỉ đóng góp 6,6% vào tổng ngân sách. Điều này cho thấy đồng thuế từ năng suất mới là chỉ số phản ánh sự phát triển bền vững của nền kinh tế, và đây cũng là định hướng rất quan trọng hiện nay. Chúng ta đã có Nghị quyết 57 cùng nhiều đạo luật quan trọng để thúc đẩy phát triển công nghệ trong thời gian tới.
Quan sát danh sách 200 doanh nghiệp, ông Tuấn nhận thấy bảng xếp hạng hiện đã đo lường rất tốt quy mô đóng góp, vai trò đối với thu ngân sách và năng lực quản trị. Tuy nhiên, tiềm năng để bảng chỉ số này phát triển sâu hơn vẫn còn rất lớn. Nếu sau này chúng ta có thể phân tích, đánh giá được giá trị gia tăng tạo ra trong nước, hiệu quả trên mỗi đồng doanh thu, số lượng việc làm và chuỗi cung ứng phía sau, điều đó sẽ mang lại ý nghĩa rất quan trọng.
Ví dụ, 23% giá trị bảng xếp hạng đến từ thuế gián thu (thuế tiêu thụ đặc biệt), nghĩa là chúng ta đang tiêu thụ rất nhiều rượu bia, thuốc lá, điều này cũng có những tác dụng phụ đối với xã hội. Do đó, nếu bảng xếp hạng bổ sung thêm dữ liệu về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế trên doanh thu, hay thuế trên mỗi lao động, sẽ cung cấp nhiều thông tin giá trị hơn trong thời gian tới.
Thực ra, để có được top 200 doanh nghiệp này, chúng ta đã trải qua một thời gian dài phát triển và tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi. Đỉnh tháp là 200 doanh nghiệp, nhưng chúng ta còn một chân tháp rất rộng với hơn 1 triệu doanh nghiệp chính thức và hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể. Nếu muốn có một bảng xếp hạng hoành tráng và tốt hơn vào năm 2030, việc bồi dưỡng chân tháp ngay từ bây giờ là rất quan trọng.
Muốn phát triển và nuôi dưỡng nguồn thu, cần xây dựng một thể chế vững mạnh. Để phần nền này dày lên, cần một số điều kiện: Thứ nhất, phải tăng số lượng người nộp thuế, làm sao để có thêm nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lọt vào danh sách nộp thuế trên 10.000 tỷ hay 100.000 tỷ đồng. Dư địa phát triển nằm ở những doanh nghiệp ngoài danh sách.
Thứ hai, chi phí tuân thủ phải vừa sức người nộp. Chính sách thuế cần phù hợp với "sức khỏe" doanh nghiệp và có sức cạnh tranh so với các nước trong khu vực. Việc cải cách thủ tục nộp thuế cũng hết sức quan trọng. Thứ ba, nhóm chính sách thuế phải ổn định và dự đoán trước được. Mức thuế quan trọng, nhưng tính ổn định và khả năng dự báo về nghĩa vụ thuế cũng quan trọng không kém. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp rất lo ngại rủi ro về mức thuế phải đóng hoặc gặp khó khăn khi hoàn thuế. Đây là một câu chuyện cần giải quyết dài hạn.
Một điều nữa, hiện nay nguồn thu từ đất đai đóng góp rất quan trọng cho sự phát triển kinh tế. Nhưng về dài hạn, nguồn thu này cần được duy trì ổn định hàng năm. Nếu thị trường bất động sản trục trặc, ngân sách sẽ chịu những cú sốc lớn, đây là bài toán cần giải quyết.
Tương tự, với nguồn thu từ tín dụng, dòng vốn cần chảy vào sản xuất kinh doanh để tăng năng suất và tạo ra của cải vật chất; nếu vốn chỉ dùng để lưu giữ tài sản thì đó là tín hiệu không tốt cho nền kinh tế. Đối với kinh tế nền tảng, chúng ta còn khu vực cá nhân và hộ kinh doanh trực tuyến. Việc thúc đẩy khu vực này phát triển mạnh mẽ và tiến tới chính thức hóa sẽ là tín hiệu quan trọng cho Việt Nam trong giai đoạn tới.
