Mực nước sông Rhine xuống thấp không còn là một vấn đề thời tiết đơn thuần với nước Đức. Những gì ghi nhận trong các tuần gần đây cho thấy một rủi ro kinh tế đang hiện hình rõ hơn: Khi tuyến vận tải thủy quan trọng bậc nhất của nước Đức bị suy giảm năng lực, chi phí logistics tăng lên, chuỗi cung ứng công nghiệp bị kéo căng và một điểm nghẽn hạ tầng đã tồn tại suốt nhiều thập kỷ bị phơi bày.
Rhine là một trong những tuyến đường thủy chính của châu Âu, chuyên chở ngũ cốc, nhiên liệu, khoáng sản và hàng hóa công nghiệp. Với Đức, con sông này còn có ý nghĩa lớn hơn: Con sông này kết nối cảng Rotterdam của Hà Lan với vùng công nghiệp phía tây nước Đức, nơi tập trung nhiều nhà máy hóa chất, thép, năng lượng và sản xuất. Thống kê cho thấy, Rhine chiếm khoảng 80% vận tải thủy nội địa của Đức, vì vậy khi mực nước xuống thấp, tác động không chỉ dừng ở ngành vận tải mà lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng công nghiệp.
Vấn đề trực tiếp nhất là tàu không thể chở đầy tải. Theo DW, mực nước thấp buộc nhiều tàu hàng phải hoạt động thấp hơn đáng kể so với công suất chuyên chở để tránh mắc cạn. Khi một sà lan không thể chở đủ hàng, doanh nghiệp phải dùng thêm chuyến, chấp nhận chậm giao hàng hoặc chuyển sang đường bộ, đường sắt. Cả ba lựa chọn đều làm tăng chi phí trong một nền kinh tế vốn đang thiếu động lực tăng trưởng. Viện Kinh tế Thế giới Kiel cảnh báo mực nước thấp kéo dài trên sông Rhine có thể làm giảm tới 0,2% sản lượng kinh tế Đức trong quý III.
Reuters ghi nhận tác động này đã đi vào hoạt động cụ thể của doanh nghiệp. Covestro cho biết tình trạng thiếu năng lực vận tải không thể được bù đắp hoàn toàn dù công ty đã chuyển hàng sang xe tải và tàu hỏa ở những nơi có thể. Tập đoàn hóa chất này đã tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với polyether polyols sản xuất tại cơ sở Dormagen, nguyên liệu được dùng trong nệm và vật liệu cách nhiệt tủ lạnh. Evonik cũng cho biết sản xuất tại khu công nghiệp hóa chất Marl bị ảnh hưởng do khối lượng hàng vận chuyển giảm.
Tác động không chỉ nằm ở hóa chất. Uniper ghi nhận sản lượng thấp hơn tại các nhà máy thủy điện ở Đức, tương tự những bình luận trước đó từ EnBW. Salzgitter, nhà sản xuất thép lớn thứ hai của Đức, cho biết mực nước thấp trên Rhine buộc công ty phải vận chuyển than bằng tàu hỏa từ Rotterdam tới bộ phận HKM. Với doanh nghiệp nông sản RWZ, mức độ suy giảm còn rõ hơn: Trong các năm bình thường, công ty thường vận chuyển từ 50.000 tấn trở lên từ các cảng nội địa tại Worms và Andernach trong tháng 7 và tháng 8, nhưng năm nay khối lượng vận chuyển chưa đạt 10% mức thông thường trong cùng kỳ.
Điểm đáng chú ý là các phương án thay thế không dễ triển khai. Reuters dẫn lời Tim-Oliver Mueller, người đứng đầu Liên đoàn Công nghiệp Xây dựng Đức, cho biết một số vật liệu xây dựng không thể dễ dàng chuyển sang đường bộ hoặc đường sắt vì thiếu công suất và khối lượng quá lớn. Có trường hợp cần tới 150 xe tải để thay thế một sà lan. Điều này giải thích vì sao mực nước thấp trên Rhine nhanh chóng trở thành bài toán chi phí và năng lực logistics, thay vì chỉ là chuyện đổi phương tiện vận tải.
Đáng nói, hiện tại một số bang kinh tế lớn của Đức đã tạm đình chỉ lệnh cấm xe tải chạy vào chủ nhật để giảm bớt gián đoạn thương mại do vận tải đường sông bị ảnh hưởng. Các bang như North Rhine-Westphalia, Lower Saxony, Rhineland-Palatinate và Saarland đã nới quy định, trong khi Baden-Württemberg cũng dự kiến tham gia. Việc phải nới lệnh cấm xe tải cuối tuần cho thấy áp lực từ Rhine đã vượt khỏi phạm vi của ngành đường thủy và buộc chính quyền địa phương phải dùng đến các biện pháp ngắn hạn để giữ dòng hàng hóa lưu thông.
Nhưng phần sâu hơn của câu chuyện nằm ở Kaub, một điểm đo và cũng là điểm nghẽn quan trọng trên sông Rhine giữa Mainz và Koblenz. DW cho biết tại Kaub, mực nước đã giảm xuống 30 cm vào thời điểm được ghi nhận, khiến nơi này trở thành chỉ dấu quan trọng cho mức độ căng thẳng của vận tải đường thủy Đức. Financial Times mô tả đoạn Kaub là một điểm nghẽn trọng yếu và dẫn ý kiến ví von rằng khu vực này đã trở thành "eo biển Hormuz của Đức", vì chỉ một đoạn sông nông cũng có thể ảnh hưởng tới dòng vận tải của cả nền công nghiệp.
Kaub, một điểm đo và cũng là điểm nghẽn quan trọng trên sông Rhine giữa Mainz và Koblenz. Ảnh: Financial Times.
Điều khiến Kaub trở thành biểu tượng của vấn đề không chỉ là mực nước thấp trong năm nay, mà là lịch sử chậm trễ kéo dài. Ngành vận tải đường thủy Đức đã chỉ trích Berlin vì mất 34 năm vẫn chưa xử lý xong dự án làm sâu đoạn sông Rhine tại điểm nghẽn này. Từ năm 1992, dưới thời Thủ tướng Helmut Kohl, chính phủ Đức đã cam kết loại bỏ các khối đá chìm ở khu vực phía nam vách đá Loreley, nhưng dự án vẫn chưa hoàn tất.
Vì vậy, cuộc khủng hoảng Rhine hiện nay không chỉ phản ánh một mùa hạn hán. Nó cho thấy sự phụ thuộc của công nghiệp Đức vào một tuyến vận tải có tính chiến lược, trong khi năng lực thích ứng hạ tầng lại chậm hơn tốc độ gia tăng của rủi ro thời tiết. Theo Financial Times, việc làm sâu đoạn Kaub về dài hạn cũng không phải "thuốc chữa bách bệnh", bởi vận tải vẫn có thể phải dừng nếu mực nước xuống dưới ngưỡng tới hạn; ngành đường thủy cho rằng các biện pháp quản lý nước chủ động, bao gồm hệ thống âu tàu, sẽ trở nên cần thiết.
Ở góc độ vĩ mô, tình trạng hạn hán của sông Rhine được đặt trong bối cảnh nền kinh tế Đức vốn đang tăng trưởng yếu. ING ước tính rằng gián đoạn liên quan đến Rhine có thể làm giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm tăng trưởng GDP của Đức, tương đương một phần đáng kể so với mức tăng trưởng 0,5% mà Bundesbank dự báo cho năm 2026 sau khi điều chỉnh số ngày làm việc.
Những con số này không lớn nếu nhìn riêng lẻ, nhưng chúng đáng chú ý vì Đức đang ở trạng thái tăng trưởng mong manh. Khi sản xuất công nghiệp, hóa chất, thép, nông sản và logistics cùng chịu sức ép, mực nước sông Rhine trở thành một biến số có khả năng khuếch đại các điểm yếu sẵn có của nền kinh tế.
Nói cách khác, Rhine đang đặt Đức trước hai lớp vấn đề cùng lúc. Lớp ngắn hạn là doanh nghiệp phải xoay xở với tàu chở thiếu tải, thiếu năng lực vận chuyển thay thế, chi phí logistics tăng và nguy cơ gián đoạn sản xuất. Lớp dài hạn là câu hỏi về hạ tầng: Vì sao một tuyến vận tải chiếm phần lớn vận tải thủy nội địa của Đức vẫn phụ thuộc vào một điểm nghẽn đã được nhận diện từ đầu thập niên 1990 nhưng chưa được xử lý dứt điểm.
Trong các cuộc khủng hoảng Rhine trước đây, mực nước thấp từng được nhìn như một cú sốc tạm thời. Nhưng các ghi nhận hiện nay cho thấy vấn đề đang trở nên rộng hơn: Một con sông cạn nước có thể làm tăng chi phí vận tải, bóp nghẹt năng lực công nghiệp, buộc chính quyền nới quy định đường bộ, và đồng thời lôi ra ánh sáng những chậm trễ hạ tầng đã tích tụ nhiều thập kỷ.
Theo: Financial Times, Reuters, DWW
