Hình hài Thủ đô Hà Nội trong tầm nhìn 100 năm

Quy hoạch tổng thể Hà Nội tầm nhìn 100 năm xác định con người, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực trung tâm của tăng trưởng.

Hà Nội đang xây dựng quy hoạch tổng thể có tầm nhìn dài nhất từ trước tới nay, hướng tới giai đoạn sau năm 2065. Theo định hướng này, Thủ đô không chỉ mở rộng về quy mô mà còn thay đổi cách tổ chức không gian, hạ tầng và mô hình tăng trưởng nhằm cạnh tranh với các đô thị hàng đầu trong khu vực.

Theo đồ án quy hoạch, Luật Thủ đô 2026, Quy hoạch tổng thể Thủ đô và Nghị quyết định hướng của Bộ Chính trị về phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới sẽ tạo thành nền tảng thể chế để định hình quá trình phát triển của thành phố trong nhiều thập kỷ tới.

Đặt mục tiêu trở thành thành phố toàn cầu

Quy hoạch xác định con người, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực trung tâm của tăng trưởng.

Theo lộ trình, đến năm 2035, Hà Nội hướng tới tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân trên 11% mỗi năm, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 200 tỷ USD, GRDP bình quân đầu người vượt 18.800 USD.

Đến năm 2045, thành phố đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu với quy mô kinh tế khoảng 640 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người đạt từ 42.000 USD.

Xa hơn, vào năm 2065, Hà Nội hướng tới quy mô GRDP khoảng 1.920 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người trên 95.000 USD và nằm trong nhóm 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới.

Sau mốc 2065, quy mô dân số dự kiến được kiểm soát ở mức dưới 20 triệu người, trong khi hệ thống hạ tầng được tính toán có khả năng phục vụ 22-25 triệu người nhằm tạo dư địa cho tăng trưởng lâu dài.

4 đột phá để thay đổi diện mạo Thủ đô

Đồ án quy hoạch xác định 4 nhóm đột phá chiến lược.

Thứ nhất là hoàn thiện thể chế, tăng cường phân quyền để Hà Nội chủ động điều phối phát triển vùng Thủ đô.

Thứ hai là lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng mới, với Khu công nghệ cao Hòa Lạc đóng vai trò hạt nhân.

Thứ ba là đầu tư hệ thống hạ tầng giao thông đa tầng, đa phương thức nhằm thay đổi cấu trúc phát triển đô thị.

Đột phá cuối cùng là khôi phục các dòng sông theo mô hình hạ tầng tích hợp đa chức năng, kết hợp giữa chống ngập, cải thiện môi trường và phát triển không gian công cộng.

Hà Nội sẽ hình thành mạng lưới đô thị liên kết với các địa phương lân cận như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Hải Phòng để tạo vùng phát triển thống nhất.

Thay vì phát triển theo mô hình đô thị đơn cực, Hà Nội sẽ hình thành mạng lưới đô thị liên kết với các địa phương lân cận như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Hải Phòng để tạo vùng phát triển thống nhất.

Trong đó, hướng liên kết vùng phía bắc, đô thị Thái Nguyên chuyển mình thành trung tâm y tế giáo dục đào tạo chất lượng cao cấp vùng, chia sẻ áp lực trực tiếp cho nội đô, trong khi chuỗi đô thị Sông Công - Phổ Yên bứt phá thành tổ hợp công nghiệp hiện đại, kết nối cao tốc hướng tâm để tạo lập chuỗi cung ứng công nghệ điện tử bán dẫn toàn cầu.

Ở hướng liên kết vùng phía đông bắc, tỉnh Bắc Ninh, chuỗi đô thị Bắc Ninh - Từ Sơn - Thuận Thành thiết lập vùng công nghiệp dịch vụ liên hoàn, liên kết sâu về công nghiệp, văn hóa và hạ tầng logistic thông minh phụ trợ cho phía đông Hà Nội.

Hướng liên kết vùng phía đông nam, tỉnh Hưng Yên, khu vực Văn Giang sẽ kiến tạo chuỗi đô thị sinh thái xanh, thương mại cao cấp để giãn dân cơ học. Đô thị Mỹ Hào - Phố Nối giữ vai trò hậu phương sản xuất bám dọc trục Quốc lộ 5 và đô thị lịch sử Phố Hiến - khơi thông tuyến du lịch đường sông Hồng kết nối trực tiếp với di sản Thủ đô.

Hướng liên kết vùng phía nam, đô thị Duy Tiên thuộc tỉnh Ninh Bình tạo thành chuỗi liên hoàn công nghiệp với Phú Xuyên. Đô thị Phủ Lý đóng vai trò trung tâm y tế lớn cấp vùng với các cơ sở bệnh viện tuyến cuối và đô thị Ninh Bình - Tam Điệp giữ vững vị thế cửa ngõ giao thương du lịch tâm linh quốc gia.

Hướng liên kết vùng phía tây và tây bắc gắn với các đô thị thuộc tỉnh Phú Thọ. Trong đó, đô thị Vĩnh Yên, Phúc Yên thúc đẩy vùng động lực công nghiệp ôtô, xe máy, thành phố lễ hội Việt Trì khơi thông quần thể du lịch văn hóa cội nguồn. Lương Sơn giữ vai trò cửa ngõ sinh thái sinh quyển kết nối trực tiếp với đô thị Xuân Mai.

Ở hướng liên kết vùng phía đông, phát triển đô thị Hải Dương thành trung tâm dịch vụ hỗ trợ công nghiệp và trung chuyển chiến lược trên hành lang cao tốc 5B kết nối Thủ đô ra cảng biển. Đặc biệt, vùng đệm mở rộng lên đến 140.000 ha được xác lập vượt ranh giới hành chính bảo đảm sự cân bằng sinh thái chiến lược cho toàn vùng thủ đô.

Theo quy hoạch, toàn vùng sẽ hình thành 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm đa chức năng và 9 trục động lực phát triển kết nối bằng hệ thống đường vành đai và cao tốc hướng tâm.

Thành phố phát triển cả trên mặt đất, dưới lòng đất và trên không

Một trong những điểm mới của quy hoạch là mô hình đô thị đa tầng.

Không gian ngầm sẽ được phát triển theo 4 lớp chức năng với mục tiêu đến năm 2065, diện tích xây dựng ngầm đạt trên 40% khu vực đô thị trung tâm.

Trên mặt đất, không gian ưu tiên cho cây xanh, quảng trường và các công trình văn hóa công cộng.

Không gian ngầm sẽ được phát triển theo 4 lớp chức năng.

Trong khi đó, không gian trên cao sẽ được khai thác cho các tổ hợp đô thị mật độ lớn quanh các nhà ga metro và hạ tầng phục vụ taxi bay, máy bay cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) cùng các phương tiện bay không người lái.

Khu vực hồ Hoàn Kiếm tiếp tục được ưu tiên cho người đi bộ, mở rộng quảng trường và không gian công cộng.

Phố cổ được bảo tồn gắn với phát triển không gian ngầm, còn khu phố cũ được định hướng trở thành trung tâm tài chính hiện đại.

Trục sông Hồng được xác định là không gian xanh trung tâm, đồng thời phát triển các hoạt động thương mại, tài chính, dịch vụ và du lịch.

Mạng lưới metro gần 1.000 km

Giao thông được xem là một trong những trụ cột quan trọng nhất của quy hoạch.

Theo đó, Hà Nội sẽ phát triển mạng lưới đường sắt với tổng chiều dài khoảng 1.200 km, trong đó riêng hệ thống metro dài 979 km. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 500 km đường sắt đô thị vào năm 2035 và hoàn thiện toàn bộ mạng lưới vào năm 2045.

Giao thông được xem là một trong những trụ cột quan trọng nhất của quy hoạch.

5 tuyến metro mới với tổng chiều dài hơn 300 km được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn đầu, bao gồm:

Tuyến số 1: Sân vận động Hùng Vương - khu công nghiệp đường sắt Ngọc Hồi - Ga Hà Nội - Yên Viên - Khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm - sân bay Nội Bài.

Tuyến số 2: Sân bay Nội Bài - Trần Hưng Đạo -Thượng Đình - Sân vận động Hùng Vương.

Tuyến số 8: Hòa Lạc - Sơn Đồng - Mai Dịch - Vành đai 3 - Lĩnh Nam - Dương Xá.

Tuyến số 10: Cổ Loa - Võ Chí Công - Vành đai 3 - Vành đai 2.5 - Times City - Cổ Loa.

Tuyến số 14: Đoạn từ cầu Thăng Long - Hồng Hà - Ocean Park.

Các khu đô thị sẽ được phát triển theo mô hình gắn với giao thông công cộng (TOD), lấy các nhà ga metro làm trung tâm để hình thành không gian sống, thương mại và dịch vụ.

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ hoàn thiện hệ thống 8 tuyến vành đai, các trục hướng tâm và mạng lưới logistics đường thủy.

Sân bay Nội Bài được mở rộng lên công suất 50 triệu lượt hành khách mỗi năm. Thành phố cũng quy hoạch sân bay quốc tế thứ hai ở phía nam với quy mô khoảng 1.500 ha và công suất tương đương.

Nông thôn trở thành không gian phát triển mới

Không chỉ tập trung vào khu vực nội đô, quy hoạch cũng định hướng hiện đại hóa nông thôn theo mô hình "làng trong phố, phố trong làng".

Các vùng nông nghiệp sẽ chuyển sang mô hình sản xuất tuần hoàn, giảm phát thải và hình thành các vùng chuyên canh chất lượng cao. Làng nghề truyền thống được quy hoạch gắn với thiết kế sáng tạo, du lịch và chương trình OCOP nhằm nâng cao giá trị kinh tế.

Song song đó, Hà Nội đặt mục tiêu tăng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 6,2%, xây dựng hệ thống vành đai xanh và các hành lang sinh thái dọc sông Đáy, sông Tích, sông Nhuệ để kiểm soát phát triển đô thị và cải thiện chất lượng môi trường.

Hướng tới đô thị thông minh vận hành bằng dữ liệu

Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ phát triển hệ thống y tế, giáo dục và văn hóa theo hướng phân bố đồng đều hơn thay vì tập trung vào khu vực nội đô.

Các tổ hợp y tế quy mô lớn sẽ được bố trí tại các cửa ngõ thành phố. Nhiều trường đại học sẽ từng bước di dời đến Hòa Lạc và Xuân Mai, quỹ đất sau di dời được ưu tiên dành cho trường học, công viên và không gian công cộng.

Thành phố cũng kiến nghị Trung ương trao thêm cơ chế phân quyền, cho phép chủ động khai thác giá trị gia tăng từ đất đai, đặc biệt tại các khu vực phát triển theo mô hình TOD để tái đầu tư cho hạ tầng.

Về quản trị, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng đô thị thông minh vận hành trên nền tảng dữ liệu thời gian thực, bản sao số 3D và trí tuệ nhân tạo, chuyển từ mô hình quản lý hành chính truyền thống sang mô hình quản trị phục vụ người dân và doanh nghiệp.