Sáng 5-1, chương trình thử nghiệm ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) vào hoạt động giao hàng tại TP HCM đã chính thức được khởi động với phạm vi triển khai có kiểm soát tại Khu Công nghệ cao TP HCM (SHTP). Chương trình do Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM phối hợp với Ban Quản lý SHTP và nhóm các doanh nghiệp (DN) công nghệ Saolatek, Real-time Robotics Việt Nam, Di Động Việt thực hiện.
Bước ngoặt quan trọng
Đây là hoạt động trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) các giải pháp công nghệ mới về phương tiện bay không người lái, được triển khai theo Nghị quyết số 20/2024/NQ-HĐND của HĐND TP HCM.
Tham dự sự kiện có Phó Bí thư Thành ủy TP HCM Đặng Minh Thông, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cùng đại diện lãnh đạo các sở, ngành và đơn vị liên quan.
Ở lượt đầu, UAV do Saolatek phát triển mang theo một kiện hàng là chiếc iPhone 17, bay quãng đường khoảng 200 m trong khu vực thử nghiệm. Thiết bị cất cánh, bay và hạ cánh hoàn toàn tự động theo lộ trình lập trình sẵn.
Theo ông Trần Anh Tuấn, Giám đốc Saolatek, toàn bộ tọa độ và thông số chuyến bay được hiển thị trực tuyến theo thời gian thực, đồng thời hình ảnh từ camera 5G gắn trên UAV truyền về trung tâm giám sát. UAV đáp xuống đúng điểm giao hàng, hoàn tất nhiệm vụ rồi quay về bãi đáp gần nơi xuất phát.
"Chiếc drone được thử nghiệm có thể nâng kiện hàng tải trọng 12 kg, bay trong thời gian 40 phút, bán kính hoạt động trên 10 km. Sản phẩm này có thể bán với mức giá 100 triệu đồng, rẻ hơn nhiều so với các sản phẩm tương tự đang được cung ứng trên thế giới" - ông Tuấn nói thêm.
Ở lượt bay tiếp theo, chiếc UAV do Real-time Robotics Việt Nam thực hiện với kịch bản phức tạp hơn, bay theo lộ trình hơn 400 m, mang 3 kiện hàng gồm linh kiện điện thoại, túi cứu thương và 3 ly cà phê. Trên cùng một chuyến bay, thiết bị lần lượt tiếp cận và giao hàng tại nhiều điểm theo thứ tự định trước, sau đó quay về điểm cất cánh an toàn.
Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, cho biết chương trình thử nghiệm này là một bước đi cụ thể hóa chủ trương xây dựng TP HCM trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ hàng đầu của cả nước.
"Chương trình thành công sẽ tạo tiền đề quan trọng cho việc mở rộng ứng dụng trong tương lai. Hy vọng chúng ta sẽ tiến hành bay khoảng cách xa hơn từ khu vực Cần Giờ sang Vũng Tàu, giúp rút ngắn thời gian giao hàng trong thành phố mới ngay trong quý I này" - ông Hiếu kỳ vọng.
Ông Trần Anh Tuấn cho rằng việc được thử nghiệm hợp pháp qua cơ chế sandbox đã tạo bước ngoặt quan trọng cho các DN UAV trong nước. Nhờ sandbox, Saolatek lần đầu triển khai thành công các chuyến bay UAV hoàn toàn tự động, kết nối hạ tầng 5G, qua đó tháo gỡ "nút thắt" lớn nhất là thiếu không gian thử nghiệm hợp pháp. "Có thử nghiệm thực tế, DN mới tạo được dữ liệu, có cơ sở xin cấp phép và tiến tới thương mại hóa sản phẩm" - ông Tuấn nói.
Lãnh đạo TP HCM và các sở, ngành tham quan UAV trước khi bay thử nghiệm
Cần thêm cơ chế từ Nhà nước
Dẫn ví dụ tuyến bay tiềm năng từ Cần Giờ sang khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, ông Tuấn cho biết nếu di chuyển bằng đường bộ hoặc đường thủy có thể mất nhiều giờ, thậm chí gián đoạn do thời tiết, trong khi UAV chỉ mất khoảng 20 - 30 phút để vận chuyển hàng hóa. Với các dòng UAV hiện nay, tải trọng 3 - 4 kg, thời gian bay đạt khoảng 40 phút; trong tương lai gần, khi pin nhẹ hơn và dung lượng cao hơn, thời gian bay có thể lên tới 1 giờ, đáp ứng nhiều nhu cầu của đô thị. Tuy nhiên, để phát triển UAV mạnh mẽ và bứt phá, điều DN cần nhất hiện nay không chỉ là chính sách mà là các đơn đặt hàng thực tế từ Nhà nước và TP HCM.
Trước mắt có thể là các hợp đồng nghiên cứu - thử nghiệm (R&D) cho những bài toán đô thị như quy hoạch, đo đạc bản đồ, giám sát an ninh cảng biển, đường sông, ứng cứu sự cố; sau đó là đặt hàng trọn gói dịch vụ hoặc giải pháp, thay vì chỉ mua thiết bị. "Những đơn đặt hàng này sẽ là đòn bẩy giúp DN có dòng tiền đầu tư R&D, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng ra thị trường quốc tế, đồng thời giúp Việt Nam làm chủ công nghệ UAV" - ông Tuấn kỳ vọng.
TS Lương Việt Quốc, nhà sáng lập Real-time Robotics Việt Nam, nhấn mạnh thách thức lớn nhất của ngành UAV Việt Nam là làm ra sản phẩm đủ khác biệt để cạnh tranh và bán được trên thị trường quốc tế. Nếu không vượt lên về công nghệ, DN sẽ rất khó tồn tại, ngay cả ở thị trường trong nước. Một rào cản lớn khác là bài toán kinh tế trong môi trường đô thị.
Hiện nay, giao hàng bằng xe máy tại TP HCM có chi phí phổ biến 40.000 - 50.000 đồng/đơn, thời gian khoảng 2 - 3 giờ, trong khi UAV gần như không thể giao tận hẻm nhỏ vì dây điện chằng chịt hoặc yếu tố khác, chi phí có thể cao hơn nhiều lần, cùng với yêu cầu an toàn nghiêm ngặt, nên chưa thể cạnh tranh về giá. "UAV chỉ thực sự hiệu quả ở các tuyến đặc thù, như vận chuyển từ Cần Giờ vào trung tâm TP HCM, rút thời gian từ hơn 2 giờ còn 15 - 20 phút, phù hợp với hàng khẩn cấp hoặc giá trị cao" - ông Quốc nói.
Từ thực tế này, ông Lương Việt Quốc kiến nghị Nhà nước cần đóng vai trò khách hàng đầu tiên của DN UAV, thông qua các đơn đặt hàng công nghệ cụ thể. Trước mắt, có thể đặt hàng UAV phục vụ cứu hộ - cứu nạn, giám sát an ninh, phòng chống thiên tai, quan trắc môi trường, thay vì chỉ dừng ở thử nghiệm.
Bên cạnh đó, cần đầu tư phát triển hạ tầng quản lý không gian bay UAV, tương tự quản lý không lưu, bao gồm hệ thống định danh, giám sát và điều phối bay theo thời gian thực - lĩnh vực tư nhân khó tự làm. "Cần có chính sách hỗ trợ vốn theo giai đoạn, từ tài trợ R&D cho các start-up đến mua sắm công đối với DN đã chứng minh năng lực cạnh tranh quốc tế, nhằm giúp UAV Việt Nam từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu" - TS Quốc chia sẻ.
GS-TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý SHTP, cam kết sẽ tiếp tục kiến nghị hoàn thiện và thực thi các cơ chế sandbox để DN có không gian bay thử nghiệm an toàn, hoàn thiện công nghệ; hỗ trợ kết nối sản phẩm đến gần hơn với các sở, ngành của thành phố, đối tác trong và ngoài nước để giải quyết những bài toán cụ thể về giao thông, môi trường, quy hoạch. "SHTP sẽ làm cầu nối để các DN tiếp cận sớm nhất với các quỹ đầu tư mạo hiểm, các nguồn vốn ưu đãi, hỗ trợ phát triển khoa học - công nghệ của thành phố. "Kinh tế tầm thấp" dự báo sẽ mang lại hàng tỉ USD và hàng trăm ngàn việc làm cho Việt Nam trong thập kỷ tới" - GS Phùng khẳng định.
Đổi mới sáng tạo là động lực then chốt
Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết thành phố đang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, với các trung tâm tại ĐHQG TP HCM, SHTP và khu vực trung tâm, kết nối mạng lưới viện, trường. Thành phố xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để TP HCM đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong thời gian tới.
Bùng nổ
Ngành logistics toàn cầu đang chuyển mình mạnh mẽ khi Mỹ và Trung Quốc đồng loạt đẩy mạnh ứng dụng drone vào đời sống thực tế.
Tại Mỹ, Walmart từ năm 2024 đã hợp tác với Wing và Zipline, phủ sóng dịch vụ giao hàng bằng drone ở hơn 30 thị trấn, đô thị tại khu vực Dallas-Fort Worth (Texas), tiếp cận 1,8 triệu hộ gia đình, tương đương 75% dân số địa phương. Khách hàng nhận hàng chỉ trong chưa đầy 30 phút, mang lại sự tiện lợi vượt trội.
Amazon Prime Air cũng có bước tiến rõ rệt khi nhận phê duyệt từ Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho phép drone bay xa hơn mà không cần quan sát trực tiếp. Dịch vụ đang triển khai tại College Station (Texas) và mở rộng sang West Valley (Phoenix, Arizona) với mẫu drone MK30 mới: nhỏ gọn, êm hơn 50%, bay xa gấp đôi và hoạt động ổn định trong mưa nhẹ.
Trong khi đó, tại Trung Quốc, TP Thâm Quyến đang hiện thực hóa khái niệm "nền kinh tế tầm thấp" một cách bài bản. Theo dữ liệu từ chính quyền Thâm Quyến, đến tháng 9-2025, tổng số đơn hàng tích lũy của Tập đoàn Công nghệ Meituan đã vượt mốc 600.000 đơn, cho thấy nhu cầu sử dụng dịch vụ này tăng vọt chứ không chỉ dừng lại ở thử nghiệm.
Khác với mô hình giao tận nhà tại Mỹ, Meituan tập trung vào các điểm công cộng và khu dân cư mật độ cao. Quy trình được tự động hóa cao, khách hàng đặt món qua ứng dụng, drone sẽ bay đến và thả hàng vào các tủ khóa thông minh tại điểm chỉ định, người dùng chỉ cần quét mã để lấy hàng.
Không dừng lại ở hoạt động ban ngày, Meituan còn tiếp tục phá vỡ giới hạn thời gian khi chính thức triển khai dịch vụ giao hàng bằng drone vào ban đêm. Động thái này không chỉ giúp tối ưu hóa hiệu suất hoạt động của đội bay mà còn đáp ứng nhu cầu cấp thiết của người dân về thuốc men, thực phẩm trong khung giờ mà các dịch vụ giao hàng truyền thống thường bị hạn chế.
X.Mai
