Giá hai linh kiện cơ bản nhất là bộ nhớ trong và ổ cứng thể rắn đã tăng phi mã trong nửa đầu năm 2026, kéo theo cảnh báo tăng giá từ hàng loạt hãng máy tính lớn. Đứng sau cơn bão giá này là một bên mua hoàn toàn xa lạ với người tiêu dùng phổ thông, đó là các trung tâm dữ liệu AI đang gom sạch nguồn cung bộ nhớ của cả thế giới.
Cơn tăng giá bộ nhớ mạnh nhất trong khoảng 15 năm
Theo dữ liệu từ các hãng nghiên cứu thị trường, giá bộ nhớ DRAM trong quý 1 năm 2026 đã tăng khoảng 80% đến 90% so với quý liền trước, một biên độ khiến ngay cả giới phân tích lâu năm cũng bất ngờ. Sang quý 2, đà tăng chưa dừng lại khi giá hợp đồng DRAM truyền thống được dự báo tăng thêm 58% đến 63% so với quý trước, còn giá bộ nhớ lưu trữ NAND Flash có thể nhảy vọt 70% đến 75%, mức tăng theo quý lớn nhất trong khoảng một thập kỷ. Các nhà phân phối linh kiện trong nước thậm chí dẫn lại những con số tích lũy còn gắt hơn khi tính từ cuối năm 2025, cho thấy mặt bằng giá đã dịch chuyển lên một nấc hoàn toàn mới.
Giá DRAM và NAND Flash đang tăng mạnh khi các hãng bộ nhớ ưu tiên năng lực sản xuất cho AI.
Nguyên nhân gốc rễ nằm ở một sự dịch chuyển có chủ đích của ba nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhất thế giới gồm Samsung, SK Hynix và Micron. Cả ba đồng loạt dồn phần lớn năng lực sản xuất sang dòng bộ nhớ băng thông cao HBM phục vụ chip AI, loại linh kiện cho biên lợi nhuận cao gấp nhiều lần bộ nhớ thông thường. Khi dòng tiền và không gian nhà máy được ưu tiên cho thứ sinh lời tốt hơn, nguồn cung dành cho bộ nhớ của máy tính và điện thoại phổ thông bị bóp lại, và giá tăng là hệ quả tất yếu của một thị trường thiếu hàng.
Vì sao cơn khát của AI lại đẩy giá chiếc máy trong tay người dùng
Bản chất của vấn đề là một cuộc chơi mà tổng lợi ích bằng không, khi mỗi tấm bán dẫn được phân bổ để xếp thành một khối HBM cho chip xử lý đồ họa của Nvidia là một tấm bán dẫn bị lấy đi khỏi mô-đun bộ nhớ của một chiếc điện thoại tầm trung hay ổ cứng của một chiếc máy tính phổ thông. Sức mua khổng lồ của các tập đoàn vận hành trung tâm dữ liệu như Microsoft, Google, Meta và Amazon đã hút phần lớn nguồn cung về phía họ, để lại phần còn lại ngày càng khan hiếm cho thị trường tiêu dùng.
Hệ quả với người mua thiết bị đã được các tổ chức nghiên cứu lượng hóa khá cụ thể. Hãng nghiên cứu Gartner ước tính giá bộ nhớ DRAM và ổ cứng thể rắn cộng lại có thể tăng tới 130% tính đến cuối năm 2026, đủ để đẩy giá máy tính cá nhân tăng khoảng 17% và giá điện thoại tăng khoảng 13% so với mặt bằng năm 2025. Các thương hiệu máy tính lớn gồm Lenovo, Dell, HP, Acer và Asus đều đã phát đi cảnh báo về khả năng nâng giá bán từ 15% đến 20% kể từ nửa cuối năm 2026. Đáng chú ý hơn, nhiều hãng còn chọn cách vừa tăng giá vừa hạ cấu hình, nghĩa là người mua bỏ ra cùng một số tiền nhưng nhận về dung lượng bộ nhớ hoặc lưu trữ thấp hơn trước, một kiểu tăng giá ngầm khó nhận ra hơn nhưng cũng thiệt thòi không kém.
Cơn khát bộ nhớ của AI giờ không còn nằm trong các trung tâm dữ liệu, mà đã bắt đầu phản chiếu trực tiếp lên giá của những thiết bị tiêu dùng.
Người tiêu dùng Việt đứng ở đâu trong cơn bão giá này
Việt Nam là một thị trường tiêu thụ máy tính và điện thoại lớn, nên cơn bão giá toàn cầu này chạm thẳng vào túi tiền người dùng trong nước chứ không phải một câu chuyện ở đâu xa. Trên thực tế, dấu hiệu đã xuất hiện ngay tại các cửa hàng linh kiện, khi giá một ổ cứng thể rắn loại NVMe dung lượng 1TB hiện được niêm yết từ khoảng 1.500.000 đồng và loại 2TB vượt mốc 3.000.000 đồng, tăng quanh 50% so với cùng kỳ năm trước theo khảo sát của các nhà phân phối trong nước. Đây là tín hiệu thị trường quan sát được, cho thấy mặt bằng giá linh kiện tại Việt Nam đã đi trước cả các đợt điều chỉnh giá máy nguyên chiếc.
Điều đáng nói là làn sóng nâng giá của các hãng máy tính được dự báo rơi vào nửa cuối năm 2026, đúng vào giai đoạn mua sắm sôi động nhất trong năm với mùa tựu trường, các đợt khuyến mại lớn cuối năm và nhu cầu sắm sửa trước Tết. Người tiêu dùng Việt vì thế nhiều khả năng sẽ đối mặt với nghịch lý quen thuộc, khi nhu cầu mua thiết bị lên cao nhất cũng là lúc giá bị đẩy lên cao nhất. Với một chiếc điện thoại hay máy tính tầm trung, nơi bộ nhớ và lưu trữ chiếm một phần đáng kể trong tổng chi phí linh kiện, mức tăng này không phải con số làm tròn mà là khoản tiền thật mà người mua phải móc thêm từ ví.
Những biến động trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu cuối cùng vẫn phản chiếu lên mức giá người dùng nhìn thấy tại cửa hàng.
Ở một khía cạnh khác ít người để ý, Việt Nam còn là một trung tâm lắp ráp điện tử lớn của khu vực, nơi nhiều nhà máy sản xuất điện thoại và thiết bị cho các thương hiệu toàn cầu. Khi giá linh kiện đầu vào tăng mạnh, sức ép chi phí không chỉ dừng ở quầy bán lẻ mà còn dội ngược vào biên lợi nhuận của chính các nhà máy đặt tại Việt Nam, một mắt xích mà cơn khát bộ nhớ của AI chạm tới theo cách gián tiếp nhưng không hề nhỏ. Câu hỏi còn để ngỏ là người tiêu dùng sẽ chọn trả thêm tiền để giữ cấu hình quen thuộc, hay chấp nhận hạ cấu hình để giữ nguyên ngân sách, và liệu cơn bão giá có kịp hạ nhiệt trước khi mùa mua sắm cuối năm khép lại.
Tuấn Nguyễn
