Ngừng kinh doanh không đồng nghĩa hết nghĩa vụ thuế
Thời gian gần đây, câu chuyện nhiều chủ doanh nghiệp gặp vướng mắc khi thực hiện thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế thu hút sự quan tâm của dư luận. Có doanh nghiệp được thành lập hàng chục năm trước, hoạt động không hiệu quả rồi dừng kinh doanh và để doanh nghiệp “nằm im”. Đến khi muốn giải thể, chủ doanh nghiệp mới nhận ra việc ngừng hoạt động trên thực tế không đồng nghĩa với việc mã số thuế đã được chấm dứt.
Hướng dẫn thủ tục cho người nộp thuế tại Thuế cơ sở 4 thành phố Hà Nội. Ảnh: Đỗ Tâm
Theo Cục Thuế, đây cũng là một trong những nguyên nhân ngành Thuế triển khai chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - tháo gỡ điểm nghẽn trong đăng ký kinh doanh”, tập trung xử lý các trường hợp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và những trường hợp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Ông Nguyễn Đức Huy, Phó Ban Nghiệp vụ, Cục Thuế (Bộ Tài chính) thông tin, toàn quốc có gần 620.000 doanh nghiệp thuộc diện phải xử lý, trong đó hơn 325.000 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và khoảng 270.000 doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Từ đầu năm đến nay, ngành Thuế đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 trường hợp; riêng tháng 8 xử lý hơn 26.000 mã số thuế. Đáng chú ý, 3.554 doanh nghiệp sau quá trình rà soát đã được khôi phục mã số thuế và quay trở lại sản xuất, kinh doanh.
Những con số này cho thấy việc “làm sạch” mã số thuế không chỉ nhằm đóng lại những doanh nghiệp không còn hoạt động. Quan trọng hơn, đây là quá trình xác định đúng tình trạng của từng doanh nghiệp, qua đó phân loại trường hợp cần chấm dứt mã số thuế với những doanh nghiệp vẫn còn khả năng hoặc nhu cầu hoạt động.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Hãng Luật TGS cho rằng: Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa ngừng hoạt động trên thực tế và chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau.
Trạng thái mã số thuế 03 được xác định là “người nộp thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế”. Khi còn ở trạng thái này, quan hệ với cơ quan thuế chưa được khép lại. Doanh nghiệp vẫn phải rà soát, xử lý các hồ sơ và nghĩa vụ còn tồn đọng theo quy định.
Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Văn Tuấn lưu ý, không thể hiểu rằng cứ ở trạng thái 03 thì doanh nghiệp mặc nhiên phải chịu toàn bộ các khoản thuế như một doanh nghiệp vẫn đang hoạt động. Nghĩa vụ thuế phải được xác định trên cơ sở hoạt động thực tế, doanh thu, giao dịch, kỳ tính thuế và hồ sơ của từng trường hợp.
Đây là điểm đặc biệt đáng lưu ý với những doanh nghiệp đã “đắp chiếu” nhiều năm. Nếu thực tế không phát sinh doanh thu, giao dịch và không có căn cứ tính thuế thì việc mã số thuế vẫn tồn tại không thể tự thân trở thành căn cứ xác định doanh thu hay số thuế phải nộp. Ngược lại, nếu dữ liệu cho thấy doanh nghiệp vẫn có hoạt động kinh doanh, doanh thu hoặc giao dịch chưa được kê khai thì nghĩa vụ thuế tương ứng vẫn phải được xử lý.
Đối với doanh nghiệp ở trạng thái 06, ông Phan Thanh Bình, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Doanh nghiệp AB Tax Việt Nam cho rằng: Tình trạng không hoạt động tại địa chỉ đăng ký cũng không đồng nghĩa doanh nghiệp mặc nhiên bị truy thu thuế cho toàn bộ thời gian tồn tại. Nghĩa vụ thuế phải được xác định từ hồ sơ khai thuế, hóa đơn, doanh thu và các dữ liệu quản lý liên quan.
Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu, việc xác định doanh nghiệp có thực sự dừng hoạt động hay không vì thế cần được nhìn nhận từ nhiều nguồn. Hóa đơn, giao dịch ngân hàng, hồ sơ khai thuế, sổ sách kế toán, dữ liệu thương mại điện tử và thông tin đăng ký kinh doanh đều có thể được đối chiếu để xác định thời điểm ngừng hoạt động cũng như có hay không phát sinh doanh thu, giao dịch.
Chủ động rà soát, để hồ sơ cũ không thành điểm nghẽn mới
Từ thực tế xử lý các hồ sơ tồn đọng, chuyên gia thuế Phan Thanh Bình khuyến nghị, doanh nghiệp ở trạng thái 03 hoặc 06 nên chủ động rà soát, thay vì chờ đến khi cơ quan thuế yêu cầu mới bắt đầu tìm lại hồ sơ.
Trước hết, doanh nghiệp cần kiểm tra chính xác trạng thái mã số thuế và nguyên nhân dẫn đến trạng thái đó; rà soát địa chỉ trụ sở, người đại diện pháp luật, chi nhánh, văn phòng đại diện, tình trạng tờ khai, hóa đơn điện tử, các khoản thuế phải nộp, tiền chậm nộp, tiền phạt và những hồ sơ còn tồn đọng.
Tiếp đó, cần đối chiếu nghĩa vụ thuế và hóa đơn theo từng kỳ. Không chỉ kiểm tra có nợ thuế hay không, doanh nghiệp cần xác định tờ khai nào chưa nộp, tờ khai nào chưa được ghi nhận, hóa đơn nào còn vấn đề và khoản tiền chậm nộp, xử phạt nào chưa được xử lý.
Nếu có chứng từ cho thấy đã hoàn thành nghĩa vụ nhưng hệ thống chưa cập nhật, doanh nghiệp cần chủ động tập hợp hồ sơ để cơ quan thuế kiểm tra, đối chiếu. Đây là việc đặc biệt cần thiết với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ lâu, khi người phụ trách kế toán có thể đã thay đổi, hồ sơ giấy thất lạc hoặc dữ liệu cũ chưa đồng bộ.
Với doanh nghiệp ở trạng thái 06, cần làm rõ tình trạng địa chỉ đăng ký. Nếu vẫn hoạt động nhưng đã chuyển địa điểm mà chưa cập nhật, doanh nghiệp cần xử lý thông tin đăng ký theo quy định. Nếu thực tế đã ngừng kinh doanh, cần rà soát các nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm dừng hoạt động và hoàn thiện thủ tục cần thiết.
Sau khi hoàn tất hồ sơ và các nghĩa vụ liên quan, doanh nghiệp mới thực hiện bước cuối cùng là chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn cho rằng, cách làm an toàn là xác định thời điểm ngừng hoạt động thực tế, đối chiếu dữ liệu để xác định có hay không doanh thu và căn cứ tính thuế, hoàn thiện hồ sơ còn thiếu, xử lý nghĩa vụ phát sinh rồi thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Với những hồ sơ phức tạp, doanh nghiệp có thể tìm đến đơn vị tư vấn chuyên môn để tránh bỏ sót nghĩa vụ.
Không chỉ doanh nghiệp chuẩn bị giải thể, các doanh nghiệp đang hoạt động cũng cần hình thành thói quen tự kiểm tra hồ sơ thuế. Cục Thuế khuyến cáo người nộp thuế thường xuyên kiểm tra thông tin đăng ký thuế và tài khoản thuế điện tử; chủ động lập lịch khai, nộp thuế; đối chiếu hóa đơn với doanh thu và hồ sơ kê khai; kiểm tra việc ghi nhận các khoản thuế đã nộp; xử lý sớm sai sót và cập nhật kịp thời những thay đổi về địa chỉ, người đại diện, tình trạng hoạt động.
