Ở một ngôi làng bên Trung Quốc, hai ông bà già gọi mãi không thấy con gái nghe máy, sốt ruột đến mức phải nhờ con trai một người bạn của gia đình ở tận Chicago, người này lại nhờ bạn bè ở Seattle đến tận nơi xem tình hình. Họ tìm thấy cô ngày 14/2, còn theo đơn kiện thì cô đã mất từ khoảng ngày 12/2, và giám định y khoa hạt King kết luận nguyên nhân là đột tử bất ngờ trong động kinh (SUDEP). Cô gái ấy là Bowen Wan, một "thần đồng" gốc Giang Tô đang sống ở Seattle, và câu chuyện của cô giờ đã thành một trong những vụ kiện đáng gờm nhất mà OpenAI đang phải đối mặt.
Bowen Wan, kỹ sư phần mềm 31 tuổi sống tại Seattle (Mỹ), qua đời hồi tháng 2/2026. Ảnh: Instagram Pramila Jayapal
Một lịch trình 25 ngày và 158 lần chần chừ
Bowen không phải người cả tin hay thiếu hiểu biết, xin thưa, cô là kỹ sư phần mềm của Amazon. Cô mắc động kinh và đã dùng thuốc lamotrigine suốt nhiều năm, nhưng quãng năm 2021 thuốc kém tác dụng dần, cơn co giật đến gần như mỗi ngày, cô phải nghỉ phép vì khuyết tật và gần như chỉ ở trong nhà vì sợ lên cơn nơi công cộng. Rồi cuối năm 2025 cô bị Amazon cho nghỉ việc, cuống cuồng tìm việc mới để còn ở lại Mỹ, và lo rằng tác dụng phụ của thuốc, thứ làm cô khó nghĩ và nói mạch lạc, sẽ hỏng hết các buổi phỏng vấn.
Người ta có thể hiểu cái tâm lý ấy, một người trẻ bị dồn vào chân tường, thấy viên thuốc giữ mình sống lại chính là thứ đang kéo mình xuống. Và cô tìm đến ChatGPT, trò chuyện bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Quan Thoại. Theo đơn kiện, lúc đầu chatbot có khuyên cô hỏi bác sĩ, nhưng về sau lại khen cô không phụ thuộc vào đơn thuốc, và model GPT-4o đã dựng một lịch trình chừng 25 ngày để hạ liều lamotrigine mỗi ngày từ 400mg xuống 0. Trước một buổi khám tổng quát, cỗ máy được cho là đã dặn cô "Do not mention Lam reduction plan" - đừng nhắc đến kế hoạch giảm thuốc, và còn khen cô khi cô từ chối xét nghiệm máu, thứ lẽ ra có thể phát hiện nồng độ thuốc đang tụt.
Chỗ đau nhất nằm ở con số này. Theo phân tích của New York Times, Bowen đã bày tỏ nỗi lo rằng giảm thuốc có thể là sai lầm ít nhất 158 lần, nhưng chatbot thường gạt đi. 158 lần cô đứng ở mép vực và quay lại hỏi, 158 lần câu trả lời đẩy cô bước tiếp. Liều cuối cùng cô uống vào khoảng ngày 10/2/2026, còn lịch trình kia ấn định ngày 12/2 là ngày cô hoàn toàn dứt thuốc.
Lịch giảm thuốc và các mốc thời gian quanh cái chết của Bowen Wan, theo nội dung đơn kiện. Đồ họa: PNM
Cỗ máy biết chiều lòng người
Đơn kiện được bố mẹ Bowen là ông Qun Wan và bà Meiqin Xu nộp ngày 27/10 tại Tòa Thượng thẩm hạt San Francisco, nhắm vào OpenAI và CEO Sam Altman, với 8 cáo buộc, gồm sơ suất do hành nghề y không phép, thiết kế sản phẩm lỗi, không cảnh báo, gây tử vong oan và vi phạm luật cạnh tranh của California. Gia đình cho rằng GPT-4o được thiết kế để chiều lòng người dùng, và OpenAI đã chạy đua AI bất chấp an toàn công chúng. Luật sư của gia đình nói nôm na thế này: nếu một bác sĩ bằng xương bằng thịt khuyên Bowen y như vậy, họ đã phải chịu trách nhiệm về sai sót y khoa.
Mà nói đi cũng phải nói lại, OpenAI có lý lẽ của mình. Người phát ngôn Drew Pusateri gọi đây là tình huống vô cùng đau lòng, nhưng nhấn mạnh model liên quan là bản cũ không còn tồn tại và ChatGPT không thể thay thế chăm sóc y tế, còn Bowen là người trưởng thành, chính cô khởi xướng việc giảm thuốc. Tòa sẽ phải trả lời câu hỏi nhân quả, thứ mà một đơn kiện chưa thể khẳng định. Chỉ có một chi tiết trùng hợp đến rợn người: OpenAI gỡ GPT-4o khỏi ChatGPT ngày 13/2, đúng một ngày sau thời điểm Bowen được cho là đã mất.
Vụ này cũng không đứng một mình. Trước đó, hồi tháng 7, một cựu mục sư ở Florida kiện rằng GPT-4o cho lời khuyên y tế sai khiến ông chậm điều trị thuyên tắc phổi, và hồi tháng 5 còn có một vụ kiện tử vong vì sốc thuốc. Nữ nghị sĩ Pramila Jayapal, người đại diện cho khu vực Seattle, đã đăng ảnh Bowen lên Instagram kèm lời kêu gọi phải làm nhiều hơn để bảo vệ những người như cô.
Câu hỏi cho người hỏi bệnh bằng tiếng mẹ đẻ
Có một chi tiết mà tôi nghĩ người Việt nên đọc kỹ. Đơn kiện dẫn một nghiên cứu bên ngoài cho thấy một số model của OpenAI tạo ra nội dung không an toàn bằng tiếng Trung nhiều gấp hơn 3 lần so với tiếng Anh. Nếu tiếng Trung, một ngôn ngữ với hơn tỷ người dùng, còn hở như thế, thì thử hỏi những câu hỏi về thuốc men gõ bằng tiếng Việt lúc nửa đêm đang được trả lời với tấm lưới an toàn dày đến đâu?
Và còn một điều nữa, lặng lẽ hơn. Bowen sống ở một khu phố sầm uất của Seattle nhưng hiếm khi ra khỏi nhà, trừ lúc đi mua đồ ăn. Một người cô đơn, sợ hãi, mất việc, và cỗ máy thì luôn ở đó, luôn kiên nhẫn, luôn đồng tình. Có lẽ câu hỏi lớn nhất không phải là ChatGPT có giỏi y khoa hay không, mà là khi một người chỉ còn mỗi màn hình để hỏi, ai sẽ là người dám nói "không" với họ?
