Ông Nguyễn Văn Năng, Giám đốc Nhà máy nước tinh khiết, thảo dược và hoa quả Núi Tiên (Nghệ An, thuộc Tập đoàn TH), cho biết hệ thống pin mặt trời đã được lắp đặt phủ kín mái các nhà xưởng. Nhờ đó, doanh nghiệp (DN) có thể chủ động khoảng 10%-20% nhu cầu điện tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào điện lưới tùy từng thời điểm, đồng thời đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững.
Nhu cầu tăng vọt
Tại Đồng Nai, ông Zhang Ying, Giám đốc Nhà máy Schaeffler Việt Nam, cho biết DN đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất 2,12 MWp trên diện tích hơn 10.000 m² mái nhà xưởng từ tháng 6-2025. Hệ thống này có thể cung cấp gần 2.714 MWh/năm, giúp giảm khoảng 1.840 tấn khí CO2. "Các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo, bao gồm hệ thống điện mặt trời tại Nhà máy Đồng Nai, là một phần trong chiến lược tiến tới trung hòa khí hậu và xây dựng chuỗi giá trị bền vững hơn" - ông Zhang Ying nói.
Nhiều đơn vị đang đẩy mạnh lắp đặt điện năng lượng mặt trời áp mái .Ảnh: LÊ TỈNH
Tại TP HCM, nhiều DN đã tận dụng mái nhà để lắp đặt điện mặt trời, như siêu thị Emart Gò Vấp với hệ thống pin phủ khu vực bãi giữ xe. Ở khu dân cư, xu hướng này cũng ngày càng phổ biến. Anh Nguyễn Ngọc Thái (phường Hạnh Thông) cho biết đã đầu tư hơn 160 triệu đồng lắp hệ thống điện mặt trời công suất 18 KWp kèm bộ lưu trữ 15 KWp trên mái nhà hơn 100 m². "Nhờ đó, hóa đơn tiền điện hằng tháng của gia đình tôi giảm còn khoảng 700.000-800.000 đồng, so với gần 3 triệu đồng trước đây" - anh Thái chia sẻ.
Trong khi đó, chị Thu Hường (phường Bình Lợi Trung) cho biết đang cân nhắc đầu tư hệ thống điện mặt trời cho mái nhà hơn 60 m² với chi phí dự kiến trên 130 triệu đồng. Nhưng do nhu cầu sử dụng điện chủ yếu vào buổi tối, chị vẫn phải tính toán kỹ phương án phù hợp. "Tôi còn đang băn khoăn về thủ tục và giá cả, nên đơn vị nào hỗ trợ đầy đủ, giá tốt, tôi sẽ triển khai ngay" - chị nói.
Theo ông Nguyễn Thành Phi, nhà sáng lập kiêm CEO Công ty CP KITAWA, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà đang ở mức cao, đặc biệt từ phía DN. Tuy nhiên, giá vật tư tăng mạnh đang khiến nhiều khách hàng chần chừ. "Giá hệ thống điện mặt trời đã tăng khoảng 20%-30% so với trước đây, chủ yếu do giá tấm pin, phụ kiện, khung giá đỡ... đồng loạt tăng. Nguyên nhân chính đến từ biến động nguồn cung nước ngoài, nhất là Trung Quốc, cùng với thay đổi chính sách thuế và hoàn thuế đối với tấm quang điện" - ông Phi cho biết.
Theo ông Phi, nếu trước đây một hệ thống điện mặt trời hộ gia đình có giá khoảng 100 triệu đồng, thì nay có thể lên tới 130 triệu đồng hoặc cao hơn, tùy quy mô. Dù vậy, nhu cầu của thị trường vẫn không giảm. Người dân và DN quan tâm đến điện mặt trời là do lo ngại giá điện có thể tiếp tục tăng khi nhiều nhà máy điện vẫn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch.
Ông Trần Văn Hợi, Giám đốc Công ty TNHH Ánh Dương Power, ước tính nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà đã tăng khoảng 30% so với đầu năm 2026. Nhưng điều ông lo ngại là thủ tục đăng ký dù đã thông thoáng hơn nhưng quá trình xử lý hồ sơ đôi khi vẫn kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai của khách hàng. "Cần tiếp tục cải thiện cơ chế để rút ngắn thời gian xử lý, tạo thuận lợi hơn cho người dân và DN" - ông kiến nghị.
Theo Sở Công Thương TP HCM, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà trên địa bàn đang tăng nhanh. Hiện thành phố có gần 14.000 hệ thống đã ký hợp đồng mua bán điện, với tổng công suất hơn 349,6 MWp, trong đó có 453 hệ thống công suất từ 100 KWp trở lên. Ngoài ra, xu hướng tự sản xuất - tự tiêu thụ điện mặt trời cũng ngày càng phổ biến, với khoảng 559 hệ thống, tổng công suất hơn 48,5 MW. TP HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% tòa nhà công sở và 50% hộ dân sử dụng điện mặt trời mái nhà, đồng thời nâng tỉ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 15% công suất cực đại toàn hệ thống. Với đà tăng trưởng hiện nay, mục tiêu này được đánh giá là ngày càng khả thi.
Giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia
Từ góc độ đơn vị cung cấp giải pháp, ông Phạm Đăng An, Phó Tổng Giám đốc Vũ Phong Energy Group, nhận thấy thị trường hiện không còn nhìn điện mặt trời chỉ như một công cụ giảm chi phí điện, mà đã xem đây là một phần của chiến lược tự chủ năng lượng và sử dụng điện hiệu quả hơn.
Đối với DN, đặc biệt là khối sản xuất, điện mặt trời mái nhà giúp giảm phụ thuộc vào lưới điện trong khung giờ cao điểm ban ngày, qua đó hỗ trợ kiểm soát chi phí vận hành, tăng tính ổn định cho hoạt động sản xuất và cải thiện hồ sơ phát thải để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Với khu vực dân dụng, điện mặt trời mái nhà cũng đang dần vượt ra ngoài bài toán tiết kiệm điện đơn thuần. Khi kết hợp với thiết bị quản lý điện thông minh và hệ thống lưu trữ (BESS), mỗi mái nhà có thể trở thành một điểm tự chủ năng lượng quy mô nhỏ, góp phần nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động về nguồn cung điện trong tương lai.
Xu hướng sắp tới, theo ông An, sẽ không dừng ở điện mặt trời đơn lẻ mà chuyển mạnh sang mô hình tích hợp điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng và quản trị phụ tải số hóa. "Nếu điện mặt trời tạo ra nguồn điện sạch tại chỗ, thì BESS giúp lưu trữ, dịch chuyển phụ tải, hỗ trợ nguồn điện dự phòng và giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm. Đây là hướng đi có lợi cho cả người sử dụng điện lẫn hệ thống điện quốc gia" - ông An cho biết.
Để thị trường phát triển bền vững, ông An cho rằng cần tập trung vào 3 trụ cột chính sách. Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý rõ ràng, ổn định cho mô hình điện mặt trời mái nhà tiêu thụ tại chỗ có liên kết lưới. Thứ hai, có cơ chế khuyến khích cụ thể đối với BESS, bởi lưu trữ sẽ là hạ tầng thiết yếu trong giai đoạn tới. Thứ ba, triển khai giá điện 2 thành phần theo lộ trình phù hợp, qua đó phản ánh rõ chi phí công suất và điện năng, tạo động lực để DN và người dân đầu tư bài bản hơn vào điện mặt trời, lưu trữ và tối ưu phụ tải.
Tại Chỉ thị số 09/CT-TTg mới đây về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện, Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh phát triển các giải pháp lưu trữ năng lượng, đặc biệt là hệ thống BESS nhằm điều tiết phụ tải và giảm áp lực lên hệ thống điện.
Cùng với đó, các mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu và điện gió được khuyến khích phát triển nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và giảm tải cho lưới điện quốc gia.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, mục tiêu đến năm 2030, 50% số hộ gia đình của Việt Nam sẽ lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Bộ Công Thương đề xuất hỗ trợ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng cho hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng, cộng thêm 1 triệu đồng nếu có pin lưu trữ đạt tối thiểu 2 KWh, từ đó giúp người dân tự cung cấp năng lượng, phần điện dư có thể bán lại EVN.
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 23-3
Nâng tỉ lệ bán điện dư lên trên 50%
Tại dự thảo lần 3 về Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 57 năm 2025 của Chính phủ quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định số 58 năm 2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới, Bộ Công Thương cũng lần đầu tiên nâng tỉ lệ cho phép bán điện dư với tỉ lệ cao hơn 50%.
Theo Bộ Công Thương, việc bổ sung quy định trên là để khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn đến năm 2030 trên cơ sở ý kiến đồng thuận của EVN. Theo đó, từ ngày 1-1-2031, tỉ lệ mua bán sản lượng điện dư thực hiện theo quy định tại Nghị định, tức chỉ được bán dưới 50%.
Ưu tiên tiết kiệm điện
Ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực TP HCM (EVNHCMC), cho biết đơn vị đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP. Đồng thời, EVNHCMC phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương thực hiện các chỉ đạo liên quan đến phát triển năng lượng tái tạo.
Đến nay, TP HCM có 22.756 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất đạt 1.848,42 MWp. Bên cạnh đó, EVNHCMC đã kiến nghị Sở Công Thương tham mưu UBND Thành phố ban hành các giải pháp tăng cường tiết kiệm điện trong mùa khô 2026, nhằm bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định.
Tuy nhiên, trước mắt để sử dụng điện hiệu quả, ngành điện khuyến cáo người dân và DN ưu tiên thiết bị tiết kiệm năng lượng, đặc biệt là các sản phẩm có nhãn hiệu suất cao hoặc công nghệ Inverter. Khi sử dụng máy lạnh, nên cài đặt ở mức 26oC-28°C, kết hợp chế độ quạt gió để giảm điện năng tiêu thụ (mỗi 1°C tăng thêm có thể tiết kiệm 3%-5% điện). Đồng thời, cần vệ sinh, bảo trì thiết bị định kỳ để bảo đảm hiệu suất và kéo dài tuổi thọ.
